Eri b’anow k’ax che ri umeb’il amaq’ are xqaj loq pa jun 16.2% ri’

137

Eri rajilab’alil pa we amaq’ tinamit ri b’anow k’ax are xqaj pa jun 16.2% chi rij taq ri che ri b’anom che umeb’il amaq’ tinamit pa junam pa ta ri’ jacha’ pa le junab’ 2016 ri’.

Eri xb’an uch’ob’ik ri’ pa le nab’e q’ij rech enero pa le 25 rech octubre pa junab’ir kan ri’, pa le ub’antajil ri lajuj uwach k’ax che ri xya’taj ub’ixik kumal ri winaqil ri’; are ri’ elaq’an kejach’ich’, elaq’an ch’ich’ xuquje’ elaq’nik chi ke winaq kewa’kat ri’ are wa’ k’ax xqaj rajilab’al man junam ta ri’ jacha’ ruk’ ri junab’ir ri’ jeri’ utziol xuya’ ri Centro rech Coordinación rech Información Interinstitucional (CECOIN) rech ri Ministerio rech Gobernación ri’.

Eri b’anow elaq’ rech kejach’ich’ are xqaj loq pa jun 10.6%, pa 2016 xya’taj utzijol che k’o 4,928 kejach’ich’ xe’eleq’axik xuquje’ pa le junab’ ri’ e k’o 4,406 ri’; eri ch’ich’ xe’eleq’axik are 644 ri’ qajinaq na pa jun 19.6% ri’, pa 2016 xya’taj ub’ixik che k’o 3,288 b’iw ub’ixik elaq’ ri’ xuquje’ jeri’ chi ke winaq kewa’kat ri’, e pa junab’ kanoq k’o 1,244 b’anow k’ax xya’ ub’ixik ri’, e pa 2017 k’o 1,072 ri’ junam ruk’ pa jun 12.8% qajinaq na ri’.

E pa taq le tinamit rech: Guatemala, Escuintla, Sacatepéquez, San Marcos ruk’ Izabal k’o nim xqaj pa rajilab’al ri b’anow k’ax che ri umeb’il amaq’ tinamit ri’ man junam ta ri’ ruk’ pa le junab’ 2016.

Chi ke taq ri k’ax che ri qas xqaj loq ri’ are ri xk’ulmataj pa we junab’ ri’ are wari’: b’anow elaq’ pa taq achochib’alil are xk’ulmataj ri’ pa jun 32.7%, eri b’anow elaq’nik pa taq ch’ich’ erelwinaq ri’ pa jun 32.4% xuquje’ eri b’anow elaq’nik chi ke winaq e wa’katelab’ are xqaj loq pa jun 27.8% ri’.

Pa ronojel ri b’anow k’ax ri’ k’o 1 mil 931chi b’anow k’ax ri’ junam ruk’ are xqaj pa jun 16.2% uchuq’ab’ ri’ che ri umeb’il ujastaq amaq’ tinamit ri’. E nik’aj b’anow k’ax che ri xqaj uchuq’ab’ ri’ are rumal ri cholchak ya’olchajinik xb’antaj rumal ri Ministro rech Gobernación, Francisco Rivas Lara, rech pa le chajinik le meb’il jastaq ri’ xuquje’ ri ya’olchajinik chi ke ri winaq tinamit ri’.

Are wa’ chak patan ri’ xb’antaj kowinem xunimaxik rumal xkub’ kik’u’x ri winaq tinamit chi ke ri Wokajil Ajchajil Tinamit ri’ rumal ri k’o b’iw b’anow k’ax xkilo xkiya’ loq ub’ixik ri’. Rumal ri’ k’o nim tzukno’jchak xb’antaj chi rij ri’, rumal ri’ e k’i molaj b’anol k’ax xechapataj ri’.

K’o jun nimtzijol ri’:

Pa le amaq’ tinamit ri’ pa le 2008 pa le 2017, e k’o oxib’ uq’ab’tinamit che maj b’anow k’ax xb’antaj ri’: are pa Santa María Visitación, Sololá; pa Petatán xuquje’ pa Santiago Chimaltenango, pa Chinab’jul ri’.

COMPARTIR