Eri chakunem ri’ che ri kub’an ronojel amaq’ ri División rech Seguridad Turística (DISETUR) uq’ab’ ri Wokajil Ajchajil Tinamit (PNC) are kuya’ chajinik chi ke wa’katel winaq e aj chi’ xuquje’ chi ke ri kepe pa taq tinamit naj ri’, are rech ke’uchajij, rech kuchajij kijastaq xuquje’ rech kuk’am kib’e rech ke’opan pa taq le ojer taq tz’aq k’axtun kech qati’t qamama’ xuquje’ rech ke’opan pa taq k’olib’al b’inib’al che ri k’o pa Iximulew ri’, xcha’ ri Francisco Javier Velásquez Castillo, Taqanel rech Operaciones rech DISETUR ri’.

“Are rech kab’antaj upatanixik we chak ri’ e k’o 14 molaj wa’katelab’ pa Cobán, pa Río Dulce, pa El Remate Petén, pa Livingston, Xe’laju’, Tz’oloja’, Panajachel, pa San Pedro La Laguna, pa Chichicastenango, Retalhuleu, Pa Puerto rech San José, pa Esquipulas, pa Antigua Guatemala xuquje’ pa San Vicente Pacaya”, xcha’ ri a Velásquez Castillo ri’.

Eri jun chakub’al ri’ nim upatan wa’ rumal e uk’amom konojel reqa’lenel ri DISETUR che ri kech’a’w pa inglés tzij, are wa’ kuya’ jun tzijob’enik chi ke ri wa’katelab’ kepe naj are rech wa’ k’o jun utzalaj nimanik kab’an chi ke kumal ri ajchajil tinamit man rumal k’ut e are e ajk’amo kib’e rumal ri’ ya’om kiwuj, k’o ronojel keta’mam uwach chi rij taq ub’anikil ri k’olib’al rech wa’katem ri’.

Xuquje’ ri’, pa amaq’el k’o ya’olchajinik kakib’an che kaqan ri ajchajinelab’ ri’, jeri’ kakib’an chi rij moto bicicletas, pa taq auto patrullas ri’ pa le ya’olchajinik chi ke ri wa’katel winaq xuquje’ pa taq keb’in wi’ xuquje’ pa taq nim k’ayib’alil che ri ke’opan wiri’.

Eri nuk’chomab’al juch’utal uwach ri’

Eri Taqanel rech Operaciones xuya’ ub’ixik che k’o kuk’ wujilal rech nuk’chomab’al juch’utal uwach rumal ri’ Instituto Guatemalteco rech Turismo (INGUAT) xuquje’ rumal le Ministerio rech Gobernación chupam k’u ri’ kub’ij wi’ jun chomaem xb’antaj pa komonb’al ri’ rech chi rij ub’anik ya’olchajinik ri’ xuquje’ rech kano’jixik ri wokajil jachakunb’al rech turismo.

Ch’ob’otal kuwach kumal ri winaq tinamit

Eri ajtzijol rech ri’ xub’ij che le reqa’lenel ri DISETUR pa no’jimal xekowin che ukub’saxik kik’u’x le winaq ri’ che ri e jaqal pa taq le juyub’ k’olib’al ri’ xuquje’ are wa’ k’o utz tzij ub’ixik kakib’ij chi ke ri e turista rech ke’opan b’a’ kukk’ ri jalajoj kuwach delegaciones rech kakita’o tob’anik chi ke aretaq wexa’ k’o jun k’ax kakik’ulmaj pa taq le b’e ri’, wexa’ k’o kesach che kib’e ri’.

Maltyox che ri amaq’el tijonem ya’tal chi ke ri winaq tinamit, jacha’ ri ya’el nab’e tob’anik chi ke, aretaq keb’e xuquje’ ketzalij loq pa uwi’ taq ixkanul ri’, jeri’ chi rij b’anow kunanem chi ke pa aninaqil, eri eqa’lenel ri’ e k’o chi’ ke kato’ik wexa’ k’o kakik’ulmaj wexa’ kakisak kib’ wexa’ kesachik pa taq le b’e jacha’ xub’an ri jun avioneta xtzq pa uwi’ ri ixkanul rech Ja’ ri’.

“E reqa’lenel ri DISETUR rajawaxik b’a kuch’ob’ katzijon pa kitzij le winaq kepe naj xuquje’ pa maya’ tzij man xaq taq ri’ k’o ya’olchajinik kakib’an ri’ rech pa le kachajixik ri winaq e wa’katel ri’ rech majun b’anol k’ax kub’an tane’ k’ax chi ke ri’”.

Jas kab’anik rech kukoj rib’ jun pa le DISETUR

Chi rij wari’ eri Taqanelab’ Velásquez Castillo xuya’ ub’ixik che are pa nab’e eri ajtijoxel chi’ rajawaxik keb’ junab’ chik k’ojinaq pa wokajil ajchajil tinamit ri’, kutz’aqatisaj juntir uwach ri’, kok’ow pa etab’an b’anoj rech no’jimnem ri’, ruk’ nik’aj chi uwach taq eta’manik ri’ xuquje’ are wa’ pa k’isb’al rech reta’m chik jas le kub’an pa le ukojik pa le uchak patan ri xreta’maj pa k’i taq ik’ tijonik xya’taj chech ri’.

Pa le ik’ rech septiembre, xub’ij, che kape na ri’ jun kasik’ixik chi ke konojel ri winaq che ri kikaj ke’ok pa le chak patan ri’, pa nab’e kanoq k’o jun mil chi wujilal kech winaq xaqak’am ri’ chi ke ri’ xaq xu’ wiri’ e 100 xek’am kanoq ri’.