Eri Gobernación xtotab’enik pa le uwokik uwach ri pwaqil rech tojb’al chak patan 2,017

266

Ruk’ ri choman tinamit rech ub’anikil saqilb’anem ri’, eri Ministro rech Gobernación, Francisco Rivas Lara, xtotab’enik kuk’ ri viceministros rech Ya’olchajinik, rech Q’atenik b’anoj k’ax, rech Ilonb’al chak xuquje’ rech ri Tob’chakub’alil, pa le nuk’chomanik rech Pwaqil Tojb’al Chak patan rech 2,017 ri’.

Pa le molinem ri’ xk’oji ri Nima K’amal b’e rech Iximulew, Jimmy Morales, xuquje’ ri Taqawokajnem rech Finanzas Públicas, Julio Héctor Estrada xuquje’ ri k’amal b’e rech taq Komon Winaqil e Ajchomanelab’.

Eri xtaqixik uchomaxik pa le riqb’al ib’ ri’ are rech xya’ reta’maxik ri rajawaxik taq ruk’ ri ch’ob’otal chak kakoj chuwe’q kab’ij kumal ri taqawokaj amaq’ ri’, ri kamajtaj upatanixik ri’ pa le q’ij petinaq ri’.

Eri taqawokajnel rech ya’olchajinik amaq’, Francisco Rivas, xub’ij che ri pwaq rech tojb’al chakunem ri’ eri jun chokonsab’al are kuya’ pa saqil ri ub’anikil kakojik ri tojb’al chak ri’ xuquje’ rech kaya’ k’ut ub’ixik chi ke ri tinamit ri’ jas ri uchakuxik ri’ xb’antajik, xuquje’ rech kak’utik ri usuk’umalil ri ilonb’al uchak patan we q’atb’alchakunem ri’.

Rumal ri’ eri Nima K’amal b’e Jimmy Morales, xub’ij eri are kuye’ej che pa le junab’ petinaq ri’ ya’talil ri’ jun taqawokaj jaqital uwach ri’, rech b’a’ ya’tal utzijol chi ke ri komon winaqil e ajchomanelab’ ri’ chi rij jujun taq chak b’anom kumal ri taqawokajil ri’.

 “Chaqe uj eri taqawokaj amaq’ ri’ che ri jaqital uwach are ri’ xok che utak’alib’al ri b’anoj q’atoj tzij ri’, ri tak’al uwach pa le saqilemal, ujikomal xuquje’ pa utotab’exik ri’. Chuwach k’ut kamajtaj ri jaqalik uchomaxik ub’anikil ri pwaqil rech tojb’al chakunik pa we amaq’ ri’, ri no’jimal jikom katajin upatanixik pa we amaq’ ri’, man k’ot kaxi’j wi ib’ pane’ b’a’ jas ri kab’ix chi rij ri’ ri kaqachomaj chi rij ri’, are wa’ jun jamalil ya’talil chaqe qonojel ri’” xcha’ ri nima k’amal b’e amaq’ ri’.

Ri chakum chik

Eri Rivas Lara, xuk’otk’otij ub’ixik che ri chakum chik uwach ri’ utz ukojik ri chokonsab’alil ri xub’ano; are wa’ ri’ utz ub’anikil tajin kuk’utu pa le usachik ri pwaq tojb’al rech ri’ xuquje’ rech kak’utik che rajawaxik kaya’ na chik ri pwaqil rech tojb’al taq chak ri’, ri kab’antaj kowinem kachakuxik ri karaj na pa le utzalaj ya’olchajinik chi ke ri winaq tinamit ri’.

 “Are wa’ jun tijob’al chuq’ab’ rech ri ilonb’al pwaqil rech ri Ministerio ri’, xa’rumal are ri’ ri xeleq’axik kumal elaq’omab’ ri xek’oji pa taq ub’anikil ub’eyal patanem ri’, chi’ k’u ri’ xkikoj kiq’ab’ che ri uchokonsab’al ri taqawokajnem ri’ xuquje’ rech xkiya’ kanoq pa jun nim ub’anikil k’axk’olil ri’ are wa’ chik jun nim chak patan k’o chaqawach chi rij ri’ pa le jun utzalaj ya’olchajinik xuquje’ k’amoj ib’ chi ke ri winaq tinamit e aj iximulew ri’ ri ruk’ tijob’al chuq’ab’ tajin kakib’an utz che ri kichak patan ri’”.

Xuquje’ eri Rivas Lara xub’ij che ri chokonsab’al ri’ are oksam ruk’ ub’anikil ch’ajch’ojil saqilem ri’, are rech utz ukojik kab’anik ri jub’ik uchokonsab’al ri taqawokajnem ri’. Rumal ri’ kinchomaj eri Winaq Tinamit xuquje’ ri Ilonb’alil kumal ri Winaqilal chi rij ri’, are rajawaxik amaq’el k’o uchajixik ub’anikil b’anoj chak patan pa tinamit ri’ rech kakub’isaxik kachb’ilaxik ri ch’ob’oj b’anoj taqawokaj ri’ xuquje’ ri upatanixik ri chokonsab’al kab’an ri’.

Eri viceministro Administrativo, Mario Rene Álvarez, xuya’ reta’maxik che tajin ri chak ruk’ Q 4 mil 473 millones chi pwaqilem ri’ “Are chokonsab’al ri’ ri xujok’am b’ik che ya’olchajinik rech q’atenik b’anoj k’ax pa taq ri tinamit ri’”.

Eri pwaqil rech tojb’al chakunem pa le taqawokajnem ya’olchajinik pa amaq’ rech 2017, are ri’ Q 5 mil 672 millones chi pwaqil ri’, are ri’ kakojik pa taq le cholchak xuquje’ ri ch’ob’otal chak ri’ kapatanixik pa le Wokajil Japache’ ri’ xuquje’ are kakojik pa kikojik ri’ k’ak’ taq eqa’lenelab’ rech ri Wokajil Ajchajil Tinamit ri’ (PNC).

Eri Julio Héctor Estrada, Ministro rech Finanzas Públicas, xuya’ ub’ixik che ri k’ak’ ub’anikil rech k’utb’al rech ri pwaqil tojb’al chak ri’ rech jujun taq ministerio are ri’ tajin ujaqik uwach rumal ri nim taqawokaj amaq’ rech Jimmy Morales, “are ub’anikil chak patan ri ma jumul taj b’anom chi’ pa le junab’ xok’ow kanoq ri’”.

 “Aretaq xya’taj reta’maxik ronojel taq ri ch’ob’otal chak rech ri ministerios ri’ xuquje’ aretaq xb’antaj jun solwachinik chi rij rech kakojik ri kichokonsab’alil ri rajawaxik kakoj pa jujun taq taqawokajnem pa amaq’ ri’, are xya’taj utzijoxik ri’ k’a xk’is uchomaxik rumal ri Wokajil B’anol Taqanib’al pa Amaq’il ri’”, xcha’ ri Estrada.

Eri nima k’amal b’e Morales, pa le nab’e q’ij rech ik’ septiembre kak’oji ri’ pa le nim b’anol taqanib’al pa amaq’ ri’ rech kuya’ pa k’utik ri anteproyecto ri’ are taqanik rech kakoj pa 2017 ri’.

B’anoj ub’ixik taq’inem ri’

E k’i chi ke ri k’amal b’e rech ri komon winaqil chomanik ri’, e are jun xek’oji pa le Foro rech Presupuesto Abierto, rumal ri’ xki’kotirsaj kuwach kib’antajik ri k’amal b’e rech ri Ministerio rech Gobernación, rumal ri chak ri tijob’al chuq’ab’ ukojom pa le uya’tajik ri jub’ik upwaqil uchokonsab’alil ri’ ri rech kukojo pa le ya’olchajinik chi ke ri winaqil tinamit ri’, xuquje’ ri kaqatoq’ij ri’ rech kuq’atij juntir ri b’anoj k’ax chi ke taq ri alaj alab’om alitom xuquje’ chi ke ixoqib’ pa we amaq’ ri’.

COMPARTIR