Pa le kiq’atexik ri e ajk’ayin awan kunab’al ri’, eri Viceministro Antinarcótico rech ri Ministerio rech Gobernación, k’o nim ya’olchajinik katajin che uya’ik ri’ pa uwokaj, pa taq nima b’e, puwi’ taq plow ri’, rumal ri’ sib’alaj katajin raq’anik uraqatajik ri awan kunab’al ruk’ pwaqil ri’ chi ke ri nuk’wokaj kamisanel ri’.

Eri Quinto Viceministro, Oscar Dávila Mejicanos xuya’ ub’ixik che pa we amaq’ tinamit ri’ k’o uk’amb’alil pa uwachulew ri’ kuk’ taq ri tinamit keraqataj k’a pa Alaska, pa Canadá, pa Estados Unidos, pa México, pa ronojel Centro América xuquje’ pa Sur América pa Colombia, pa Perú xuquje’ pa Ecuador are rech katunik komon chak chuq’ab’il pa le yab’al utzijob’exik ri’.

Pa le 2016 ri’ xya’ pa k’utik ri kak’ob’ik ri awan kunab’al xok loq pa we amaq’ ri’ puwi’ plow ri’, rumal k’u ri’ sib’alaj k’o nim ya’olchajinik xoksaxik pa komon kumal ri Fuerza Naval ruk’ ri Guardia Costera Norteamericana, ri kuya’ nim utzijolil ri’ xuquje’ rech yab’al nim tob’anik rech ri ya’olchajinik puwi’ plow pa taq jukub’ ri aninaq kewa’katik ri’, are ub’i’ go fast xuquje’ ub’i’ Pangas, chupam k’ut k’amom wi b’ik ri awan kunab’al ri’.

Rech b’a’ kab’antaj kowinem karaqatajik nik’aj uq’axik ri’ rajawaxik k’ut kaya’ utzijol chi kuwach taq ri Molaj Ajchajinealb’ Puwi’ Plow ri’, are rech kakiya’ panoq ub’ixik pa aninaqil aretaq kel b’i ri jukub’ ch’ich’ puwi’ ri plow ri’ k’a chuchi’ taq juyub’ taq’ajil ecuatorianas xuquje’ colombianas, pa amaq’el k’ut  man ch’aqapil taj ri ya’olchajinik kab’an chi rij ri’ pa le rulewal juyub’ taq’aj Centroamericana, rech ke’eyb’exik aretaq ke’opan pa taq le plow rech pa iximulew chik ri’ rech kechap chi’.

Ruk’ le b’anoj komon chak ri’ rumal ri Ministerio rech Gobernación xuquje’ rumal ri Fuerza Especial Naval xb’antaj kowinem ri’ e chapom chik e k’i jukub’ ch’ich’ ri alinaq kewa’kat ri’ xuquje’ rumal ri’ k’o chik 1,460 chi pajb’alil awan kunab’al raqom chik pa ronojel ri oksam chi’ pa we junab’ ri’, xaq xu’ wiri’ pa ik’ mayo k’o 2,375 pajb’al awan kunab’al xraqataj ri’.

Eri qas unimal awan kunab’al are xraqataj puwi’ ri plow pacific rumal chi’ qas ke’ok’ow wi ri kepe pa taq le tinamit rech Sur América, kojpa’ ri kipetik Colombia, Perú, Ecuador ri’.

Eri Viceministro Dávila xuya’ ub’ixik che tajin raq’anik karaqik ri pwaq b’otolik ri’ man junam ta ri’ kojpa’ pa junab’ir kanoq, pa le junab’ 2015 k’o $ 4 millones 411mil 564 dólares xraqataj ri’ xuquje’ pa le ik’ mayo rech pa we junab’ ri’ k’o $ 5 millones 278 mil 717 dólares xraqataj ri’.

Eri q’ij q’axinaq pa we junab’ ri’ xa’ jub’ik chik ri awan kunab’al tajin kaq’ax loq pa taq xik’ach’ich’ cho kaj ri’, are wa’ xa’rumal ri nim tzukunik katajin rumal ri Fuerza rech Interdicción Aérea, Antinarcótica xuquje’ Antiterrorista FIAAT, e k’o waqib’ Helicópteros tajin ke’ukojo, ri xe’usipaj loq rumal ri taqawokajn rech ri Estados Unidos, are wa’ xuya’ nim uchuq’ab’ ri q’atenik xb’an cho kaj ri’, xuquje’ are xub’ano rech k’i ta chik ri awan kunab’al kaq’axik cho k’aj ri’.

Are rech kiq’atexik ri nik’aj ajk’ayin awan kunab’al pa taq nima b’e ri’, eri Quinto viceministerio e k’o sak’ajil reqa’lenelab’ ri’ pa le Subdirección General rech Análisis rech Información Antinarcótica (SGAIA) rech ri Wokajil Ajchajil Tinamit ri’, ri pa k’i molajil e k’olik e k’o e Halcones chi ke xuquje’ e k’o ri Fuerza de Tarea chi ke, e are k’ut kechajin pa taq k’ulb’a’t juyub’ amaq’il, chi la’ Tecún Umán ruk’ México, ri e rech Chortí kechajin k’ut pa k’ulb’a’t juyub’ amaq’il pa Honduras xuquje’ katajin reyexik k’ut che are kaq’ax le nab’e oxib’ uwach ik’ rech le 2017 ke’oksax ri’ ri Fuerza de Tarea Xinca, pa le k’ulb’a’t juyub’ ruk’ El Salvador.

Eri Viceministro Dávila xuya’ ub’ixik che pa le uraqik ri awan kunab’al ri’ pa awalik ya’om loq pa taq kaxon pa le ch’ich’ ri’, pa taq le nim k’olib’al, pa taq le charim ch’ich’ ri’, pa juntir ri’ tzukum wi’ kumal ri tz’i’ eqa’lenelab’ caninos K – 9 xuquje’ rumal ri’ k’o scanner k’amom b’ik pa taq k’olib’al chajinik rech chupam kil wi we k’o awan kunab’al ko’ksax loq pa we amaq’ ri’.

COMPARTIR