Eri rajchak ri Mingob: kakika’mulij uwach ukojik ri wujil kakib’ano rech ruk’ wa’ ketab’anik ruk’ ri kajulew ri’

275

Eri loq’ cholchak ri’ are rech kapixb’axik kichomab’alil konojel ri rajchak ri Ministerior rech Gobernación rumal ri’ eri Unidad Ecológica b’antaj kajib’ junab’ chik katajin che chakunik ruk’ ri empresa Papelera Internacional (PAINSA), che ri sib’alaj ketajin che b’anow ri chakunik ri’ le k’o nim upatan uya’om pa le usuk’umaxik ri wujil ri’ rech ub’anik jun nimalaj utzilem che ri kajulew ri’ xuquje’ che ri kojb’al ri wujil ruk’ ri q’ata’l ri’ are rech kak’ex taj uwach rech kakoj chik che sub’al ch’ajb’alil ri’ ruk’ wa’ are k’o nim pwaqil uq’atim uwach rech xaq ta kasachik pa le Ministerio ri’ xuquje’ pa taq le uq’ab’il ri’.

Pa jujun chakunb’alil rech ri Ministerio rech Gobernación ri’ k’o ri’ jun wujk’olib’al rech kakol wi ri wujil ri’.

Eri Andrea Corado, rech ri Red Ecológica xutzijoj che ri kutaqij ri jun empresa ri’ are rech kuya’o jun nim no’jinem chi ke juntir ri’ rech xaq ta kisach ri wujil ri’ ruk’ wa’ kato’ uwach ukojik ri wujil ri’ pa le rulewal kajulew pa Iximulew ri’, rumal ri’ sib’alaj ki’kotem che xuya’ ub’ixik che e k’o chik 500 empresas pa we amaq’ tinamit ri’ che ri katajin chik che upatanixik ukojik ri jun cholb’al chak ri’ ri are jun chi ke ri’ k’o ri Mingob, ri Secretaría rech ri Joremal, ri Secretaría rech ri Presidencia, rech ri Vicepresidencia rech we Amaq’il ri’, rech ri Ministerio rech Tijonem, rech ri Ministerio rech Finanzas, rech ruk’ nik’aj chik ri’.

Jas le umajik kakib’an che uchakuxik ruk’ taq ri taqawokajil ri’

Eri Corado chi rij ri’ xuya’ ub’ixik che we jun umajik chakunik ri’ ruk’ jun uya’ik pa k’utem uwach ri cholchak ri’, pa k’isb’al rech xchomaxik ya’talil jun b’anow pixb’anik ri’ are rajawaxik ri’ keta’max uwach kumal ri ajtob’anel rech ri jun cholchak ri’ rech b’a’ juntir k’ut ke’ok che upatanixik uwach ri’, pa k’isb’al rech eri tzijob’elil kab’an chi rij ri’ rumal ri Red Ecológica are rech konojel b’a’ ketob’anik che umolik uwach ri wujil rech kataq pa suk’umal rech ri’ rech b’a’ ya’talil kakoj pa jumul chik ri’.

Ronojel ri wujil rech taq jachakunb’al ri’ ri ma kakoj ta chik ya’talil k’ut rech kasuk’umaxik rech kakoj pa jumul chik.

Te k’u ri’ kab’an jun solinik che ri umolik ri’, chi’ k’u ri’ eri jujun taq wokajil chak patan ya’talil ri’ waqib’ taq k’olib’al no’jinaq ri’ xuquje’ k’o ub’anikil tojb’al chi ke ri’ rech kak’ex uwach ruk’ ri jastaq rech saqab’sib’al ri’ chi’ k’o kumol rib’ pa jujun taq wokajil ri’.

 “Pa taq le kajib’ junab’ ri’ eri Mingob, uya’m ta kanoq uya’ik ri wujil chakub’al ri’, rumal ri’ k’o keb’ opanem kab’an chi’ pa taq ik’al ri’ rech ub’anik uchomaxik kamol ri wujil pa taq le jujun uk’olib’alil ri’, we kamik ri’ eri uj tajin qakojom che umolik ri wujil ri’, ri pimwujil xuquje’ wujil rech utzijol k’ulmatajem jacha’ ri, uxaqwuj juch’um uwach, uxaqwuj rech kajtzalaj juch’um, k’o wuj rech ilb’al taq jastaqil, rech k’utb’al jastaq, nimperaj wujil, ronojel uwach taq wujil kakoj pa taq jachakub’al ri’”, xcha’ ri Corado.

Eri uchakuxik kab’anik

Eri ub’antajil ri uchakuxik ri’, eri ingeniero David Mejía, Gerente General rech PAINSA, xub’ij che ri Red Ecológica ri’ k’o chik waqxaqib’ junab’ katajin che ub’anik ri jun chak patan ri’ man tojom taj ruk’ wa’ are tajin katzukuxik rech keno’jixik xuquje’ ketijoxik rech uka’mulixik kakoj pa jumul chik ri wujil ri’.

E k’o nik’aj ajchakunel chi jujun taq ik’ ke’opan pa le Ministerio rech Gobernación ri’ che uk’amik ri wujil rech kasuk’umaxik rech kakoj pa ka’mul chik.

We kamik ri’, “K’o oxib’ ke’b’al quk’ che ri kab’an wi pa uno’jimal uchakuxik ri wujil ri’ rech ya’talil kakoj chik pa ka’mulil ri’”. Ronojel wa’ ri chakub’al ri’ kak’am b’ik pa le ke’b’al rech ri’ ri k’o pa le kilómetro 8, chuwi’ ri nimab’e Jacobo Árbenz ri kak’am wi ronojel ri wujil molim kumal ronojel taq wokajil rech pa juntir ri’ rech kasik’ uwach kasaqab’saxik rech te k’u ri’ kab’at ri’.

We chakub’al ri’ are kaq’axaxik pa le ukab’ ke’b’al rech pa le kilómetro 129, ri k’o pa Teculután, Zacapa chi’ k’u ri’ eri ukojik pa jumul chik ri wujil ri’ are rech kesax ri ub’achil ri wujil ri’, ruk’ ri uk’amil ri wujil ri’ kesax wi usutb’al rech ri ne’jwujil ri’.

Eri keb’al ri wujil ri’ katajin utz katajin che uchak ri’

Pa le u’k’u’x b’anb’al rech ri’ k’o pa Río Hondo, Zacapa, chi’ kab’an wi b’atz’ib’al rech b’anob’al uk’amilil pa jun 100% xcha’ ri Ingeniero Gerardo Salas, eri ukiy b’anob’al b’atz’ ri’ are kake’xik kub’an ja’ ri’ rech kesax jun uq’oril che, we q’oril ri’ are kok’ow pa k’iyalaj taq chakub’al rech ri kuch’ajo xuquje’ kusaqab’isaj ri tz’il che ri’, jacha’ ri saneb’, ch’apb’alwuj, ri chapb’alwuj, xuquje’ ruk’ nik’aj chik jastaq ri’, eri ukunb’alil are kesax che ruk’ ri uq’oril pa le ch’ajamb’al, eri uq’oril are kamajtaj ukojik che aretaq kamu’ pa ja’, rech te k’u ri’ kawok uwach te k’u ri’ kachaqe’jsax pa le ke’b’al rech ri wujil ri’ chi’ k’u ri’ ruk’ chik ub’i’ ke’l loq chi’.

Ronojel ri wujil ri’ katajin umolik pa le Ministerio rech Gobernación are katajin b’ik uk’amik pa le b’anb’alil Painsa, Estanzuela, Zacapa.

ri k’exik uwach xb’anik

Pa le urox chakub’al rech karaqataj pa le kilómetro 10, rech ri taqawokajnem ri’ xuquje’ chi’ k’u ri’ k’o wi ri uk’u’x rachochib’al we jastaq ri’ le kak’ex uwach pa le uwachib’alil k’isim chik uwach ri’ xuquje’ chi’ k’ut ri’ kajach wi chi ke ri taqawokajik jacha’ ri Mingob ri’.

COMPARTIR