Ruk’ oxib’ q’ijol uwach b’anoj chak rech ri 25 pa le 27 rech febrero ri’, xkb’antaj ri k’uttijonem rajawaxik ub’i’ “Uq’atexik taq ri toq’inik pwaq k’a pa taq tz’apib’al ja”, are jun cholchak ri’ rech kuya’o uchuq’ab’ ri k’ak’ taqanem pa Wokajil Japache’ Tz’apib’al (SP) xuquje’ rech ya’ik uchuq’ab’ ri kemon tob’anem kumal taq amaq’ib’ nimatinamit chi uwach uq’atexik ri b’anoj taq toq’inik pwaq xuquje’ ri nuk’molaj b’anol k’ax ri’.

Eri cholchak ri’, xmajtaj ub’anik pa le uq’ijol ri programa El PacCTO 2.0 ruk’ ri utob’anik ri Unión Europea, xuya le Amaq’ Iximulew pa le ub’anob’alil ri b’anoj chomanem pa rulewal taq amaq’ib’ rech xchomaxik ri jun chi ke taq ri unimalib’alil ri b’anoj chak rech chajinem winaqil ri’; rech uq’atexik ri toq’inik pwaq ri’ k’a pa taq tz’apib’al ja ri’.

Pa le b’anoj taq riqonem chomanik, eri e’ajeqa’lenel jachakub’al rech ri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC) xuquje’ ri SP Xtzijoj taq ri chak kib’anom kuk’ taq ri delegaciones internacionales rech México, Costa Rica, Honduras, Ecuador, Chile xuquje’ ri Unicri ri’. Eri utzijob’elil ri chak ri’ are xub’an ri’ rech xaqatzijoj ri ub’anikil taq tzukunem, ri uchakub’alil ri k’ak’ kemeta’mab’alil xuquje’ ri ub’anob’alil uq’atik uwach pa q’atb’al tzij chi rij ri elaq’nik pa taq ch’aweb’alib’alil xuquje’ ri kemech’aweb’al pa uwachwuj che ri tajin ub’anik kumal taq ri molaj b’anol k’ax pa taq tz’apib’al ja. Xuquje’ xukoj ri ub’anikil uq’atexik taq ri k’ax ri’, ri b’anoj k’ax rech pa jujun taq amaq’ tinamit xuquje’ ri ucholalejil b’anik ri’.

Eri uk’isb’alib’alil xuq’alajisaj ri’ che ri toq’inem pwaq are ri’ jun k’ax b’anon pa taq amaq’ib’ nimatinamit che ri qas k’o kutoq’ij, ri kemon tob’anik rech puqtzukunem xuquje’ rech uq’atij tzij chi rij taq rech uq’atexik ri’.

Tz’apin uwach nim riqon ib’ chomanik

Pa le tz’apib’al uwach ri’, eri ministro rech Gobernación Marco Antonio Villeda, sib’alaj xub’ij che ri foro ri’ are ri’ jun k’olib’em jamal uwachil ri kuk’ex rib’ ri’ xuquje’ ri k’o utz kuchakuj. “Rumal k’u eri jun kemon winaqilal ri man kuq’atij taj ri toq’inik pwaq xuquje’ kub’an k’ax ruk’ uq’atexik ri’, ri kemon uchomaxik ub’anik ri’”, xcha’ri Villeda.

Rumal ri’ eri Roberto Tartaglia, Key expert rech ri PacCto 2.0, xuya ucholaj ri utzilaj b’anob’alib’alil kumal ri ketatb’enik rech taq amaq’ib’ che ri e’are jun k’a pa le katzurisik ri winaq kakiriq k’ax, eri uwachtzijonem rech ri trzukunem tzij, eri uq’atik uwach pa q’atb’al tzij xuquje’ pa le tz’apib’al ja. Wa’ri tz’iqim uwach chak ri’ are kub’an ri’ rech kanuk’ik uwach ri jun winaqilal rech b’anikil utz taq b’anik chak ri’.

Rumal ri’, eri k’amal junamamil rech El PacCTO 2.0 Giovanni Tartaglia, sib’alaj xuq’alajisaj ub’anikil ri retal uwach ri uq’aatexik taq ri b’anoj toq’inik pwaq ri’ k’a pa taq tz’apib’al ja pa amaq’ tinamit.

Ub’eyal b’anoj ri kemonchak chomanik

Eri molaj b’anoj chak ri’ xkichap oxib’ uwach ri unimalib’alil chak ri’; ri retab’axik ri utz taq b’anoj chak pa rulewal taq tinamit ri k’o kuk’ex’ uwach chi la’; ri kuya’o uchuq’ab’ ri utzilaj ub’anik ri tzukunem ri’, xuquje’ ri uximik pa q’atb’al tzijri’ rech kakub’isax uq’atij rij ri’.

Are wa’ uwach ri xchomataj k’ut, eri q’atb’al tzij xkichomaj jun ub’anikil rech uya’ik uchuq’ab’ ri b’anoj chajinem pa wokajilal ri’, rech katoq’axik ub’anik ri kemon chomanem kumal ri taqawokajilal xuquje’ rech katoq’axik ri ub’anik pa le b’anoj uwi katijoxik taq ri rajchakunelab’ taq tz’apib’al ja ruk’ junumab’alib’alil pa ulewal taq amaq’ib’ xuquje’ pa le uk’isb’alib’alil ri ujunumisaxik ri wujib’alib’al rech utz taq b’anowem pa saqilal che ri k’o nim uchuq’ab’ilal pa le chajinem winaqilal xuquje’ pa ri utzirik ri saqilal chajinem pa taq tz’apib’al ja rech ri amaq’ tinamit ri’.