Ruk’ tq ri tz’ajb’alil, ub’anikil xuquje’ utz’ib’axik taq le tzij rech eyeb’al, le taq ala, taq ali, e q’apoj rech ronojel amaq’ tinamit ya’tal chi ke rech e’are jun ketatb’enik che e’ajtzijol rech ri q’alanem q’ateb’al k’ax pa le retz’b’axik ri b’anow taq achib’al xuquje’ tz’ajb’al ri’ ub’i’ “Yo Soy Prevención”, pa le b’iw tzijob’al ri’ “Ub’anik rachib’al jun uwachulew ri maj wi b’anow k’ax chi ke konojel le ixoqib’ ri’”. Le cholchak ri’ are kutaqij ya’ik uchuq’ab’ le utz ub’anikil ri’ xuquje’ le katob’anik pa le ub’anik taq le kub’alil le maj wi b’anow taq k’ax ri’.
Eri b’anob’alil ri’ are la’ taqom ub’anik rumal le Ministerio rech Gobernación (Mingob) xuquje’ le b’anom pa reqale’n uchak rumal le Unidad rech ri Prevención Comunitaria rech ri Violencia (UPCV) xuquje’ rumal ri Subdirección General rech Prevención rech ri Delito (SGPD) uq’ab’il le Wokajil Ajchajil Tinamit ri’. Eri retz’axik ub’anik ri b’anikil ri’ are pa jalajoj uwach; le nab’e uwach ri’ are kamajtaj ub’anik pa le waqib’ q’ij rech julio ri’, le uya’ik ch’akob’al are kab’an pa amaq’ tinamit pa le 10 rech octubre ri’, pa le etz’anem etab’anik kek’oji ajtijoxel rech taq 1,338 rachoch tijob’al rech ri amaq’ tinamit.
Pa le b’anik we cholchak ri’, le ajtijoxel ya’talik rech k’o ri kakib’ij, pa taq le je’l b’anikil, le kilonikc rij le q’ateb’al k’ax, le maj utzilem joremal kek’oji le winaqil, le nimab’al tzij xuquje’ le no’jk’aslemalil ri kub’an ya’ik uchuq’ab’ le wokom kuwach winaqilal, ri ke’ok che e’ajb’anonel ri’ le k’o nim upatan pa le ub’anik taq utzilal pa kik’olib’alil le winaqil.
Le k’utb’anem rech ri cholchak ri’ are xk’am ub’e ub’anik rumal le viceministra rech Prevención rech ri Violencia xuquje’ ri Delito, Mayda de León ri’; le xuya nim ub’ixik chi rij che are la’ le urox uwach ri b’anow etz’b’anem ri’. Xuquje’ pa le sib’alaj xuya wi ub’ixik chi k’o nim upatan uya’talil ri jamalil chi ke ri ak’alab’ ri e q’apojil rech kakiya uchuq’ab’ ub’anik ri je’l taq achib’al ub’anikil etz’anem, rech kakiya uchuq’ab’ le kitatb’enik le winaqilal xuquje’ rech ke’ok che ajtzijol rech ri je’l ub’ixik uq’atexik taq ri b’anow k’ax xuquje’ rech kawokik le jun wokajila winaqib’ le kek’ejeb’ pa kub’alil pa joremal.
Rumal ri’, le coordinador general rech ri UPCV, Alberto Luján, sib’alaj xubij che le uya’tajik le jamalil wari’ are la’ uwach ri b’anob’al uq’atexik k’ax kab’an ri’ rech pa uq’atexik ri b’anow k’ax ri’ k’a pa jun nimalaj ub’anikil, rech kuw’alijsax kiwach kitatb’enik taq ri ak’alab’, ab’om, alitom ri’. Xub’ij k’ut che ri b’anow je’l etab’an ib’ etz’anem ri’ are kutaqij kak’amik kakojik taq ri ab’om alitom pa taq le utzilaj b’anowem ri’ rech kuya uchuq’ab’ le kino’jk’aslemal, kino’jchomab’al pa joremal jikomal ri’ xuquje’ rech kakina’o pa kanima’ chi k’o le kapetib’al kuk’ ri winaq tinamit ri’, rech kub’an chi ke che e’are e’ajb’anol rech taq ri wokom k’olib’em pa kub’al k’u’x ri’.
Pa le b’anowem ri’ xuquje’ are jun xtatb’enik le ukab’ qaj k’amal b’e rech ri SGPD, Pablo Rodríguez Ismalej, kuk’ konojel le ajchomanelab’ rech q’ateb’al k’ax rech pa ronojel we amaq’ tinamit.
Ruk’ ri b’anowem ri’ eri Ministerio rech Gobernación sib’alaj kukub’isaj ub’anik ri uchak upatan ruk’ ub’anik taq ri q’ateb’al k’ax ri’ chi ke ri e k’ak’al winaq, ri kuya kiq’ij kitzij che e’are chik ri e’ajb’anonel le wokom uwach winaqilal pa joremal chuwe’q kab’ij chech ri Iximules.