Eri reqa’lenelab’ ri Wokajin Ajchajin Tinamit (PNC) kakik’am kachuq’ab’ kuki’ ri e 92 chi k’ak’ E’urox Ajtaqanelab’ rech Chajin Tinammit ri’, ri are e’ajk’amal b’e kab’ixik xuquje’ rech unimaxik ri amaq’ tinamit, ri kakichakuj ri’ rech uchajixik ri winaqilal Rechy kakub’isax ub’anik ri jikom chajinem taqanik pa tinamit, pa le unimaxik uwach ri ya’talil chi ke ri winaqilal xuquje’ rech are kanimaxik ri utaqilil ri taqanem pa uq’ijolil ri’ pa amaq’ tinamit.
Eri k’ak’ taq urox ajtaqanelab’ ketob’anik pa le ukojik ri ub’anob’alil xuquje’ ri cholchak rech puqtzukunem kab’anik rech uq’atexik taq ri b’anoj k’ax pa rulewal amaq’ tinamit ri’. Xuquje’ pa le b’anoj taq ub’anob’alil uq’attexik taq b’anoj ri k’ax ri’ xuquje’ ri b’anoj riqon ib’ kuk’ ri winaqilal, rech ketob’anik pa unimarsaxik ri kikub’sib’al kik’u’x ri winaqilal chi kij ri wokajil ajchajin tinamit ri’.
Eri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda Sandoval, ri xuk’am ub’e ub’anik ri b’anik ri graduación ri’, xuch’ob’ ri ub’anikil, xuquje’ niman ch’ajch’oj tzij kumal taq ri urox taqanelab’ ri xik’iso ri ajeqa’lenel tijoninem chi ke. Xuquje’ sib’alaj xub’ij, eri k’ak’ taq ajtaqanelab’ ri’ k’o unimib’alil rech uq’atik ri chakunem rech uq’atexik, rech kato’ik xuquje’ rech uq’atexik taq ri b’anoj k’ax ri’.
Xuquje’ eri taqawokajnel rech ri Ya’olchajinem pa Amaq’ sib’alaj xub’ij che ri k’ak’ taqanelab’ rech kakib’an ukub’isaxik ri jikomal chajinem pa tinamitalil ruk’ taq ri retab’al pajom uwach ri’, xuquje’ ruk’ ri uq’atexik uwach rumal ri taqanem. “Ri pajital taj, eri wokajil xaq jeri’ rilik kek’ejeb’ wi kanoq, xuquje’ eri Iximulew ri rajawaxik are kub’sib’alil, ri ilom chi rij ri b’antaje ri’”, xcha’.
Eri nimatat a Villeda xumaltyoxij chi ke ri rachalal ri tob’anik xya chi ke ri k’ak’ ri urox taqanelab’ rech uriqitajik ri jun nim opanb’alil pa le katijoninik ajchajin tinamit. “Maltyox rumal ya’talil ri nimab’e’il pa maj ch’aweb’alil, rumal ri majb’elil, rumal ri tijowk’ax chuq’ab’, xuquje’ rumal kaya’ik ri utz ri kipatanil”, xcha’.
Eri k’amal b’e rech ri PNC, David Custodio Boteo, sib’alaj xub’ij eri PNC, ketajin che uterne’xik pa jun chapom b’anoj tijoninem, ri uk’ak’arisaxik xuquje’ ri ya’ik ucuqhab’ ri wokajilal. “Eri graduación ri’ are retalil ri reqale’n uchak ri wokom patanelab’ rech ri Amaq’ Iximulew ruk’ ri b’anik ri retal ri tijoninem xuquje’ kachajixik pa konojel ri winaqilal ri’”, xcha’.
Xuquje’ eri Custodio Boteo sib’alaj xub’ij, eri uch’aki8k ri katijoninik ri Oficiales Terceros rech Chajin Tinamit, man are taj ri jun ya’tal utzilemal, are b’a’ rech ri nimanik chi uwach ti taqanem xuquje’ chi uwach ri winaqilal e’aj iximulew. “Eri ix ix k’o pa kib’antajil ri ajtaqanelab’ ri’, eri kipatan k’ut are ri taqanem, rech b’anik puqtzukunem xuquje’ ri solinem wokajilal. Eri jujun taqanik kakib’ij xuquje’ are ri jujun ub’anikil ri’ che ri k’o nim ropanb’alil pa le b’anoj chajinem winaqilal xuquje’ pa le uq’ijol ri qawokajilal”, xcha’.
Eri ulajuj kiwach le e’ajtijonel rech ri Curso rech Oficial Tercero rech Chajin Tinamit rumal Acceso Directo, ri wokotal uwach kumal 69 chi eqa’lenelab’ rech tijoninem rech chajin tinamit kuk’ e 23 chi winaqilal ri xkinimaj ujachik kiwujilal jacha ri ub’im ri PNC. Eri tijoninem ri’ k’o waqib’ q’a’t panik’aj taq junab’, ri kub’an ri’ 6,336 xuquje’ 24 chi uch’akik uwach ri’.
Pa ronojel, e 81 chi achijab’ xuquje’ e julajuj chi ixoqib’ ri xkitijoj kib’ rech reta’mab’al chajin tinamit, rech b’anoj tzukno’jchak,rech puqtzukunem ri’, rech b’anoj kunanik, rech uq’atexik taq ri k’ax ri’, ruk’ nik’aj chik ub’antajil rech b’anik ri utz nimanik chi ke ri winaqilal ri’. Eri tijonem rui’ are xb’an pa waq’ib’ q’ij rech febrero rech 2023 pa le job’ q’ij rech febrero rech 2026, rumal ri Subdirección General rech Estudios xuquje’ Doctrina (SGED) ri’.
