Pa najilal uwach ri 25 ujunab’ tajin che uchakunik ri Coordinadora Nacional rech ri Prevención rech ri Violencia Intrafamiliar ruk’ taq ri k’ax chi ke taq Ixoqib’ (CONAPREVI), k’o chik nimachak tajin chik ub’anik rech ri chomab’alib’al rech ri b’anoj taqoninem pa taq tinamit xuquje’ pa le ya’ik nim uchuq’ab’ ri taqawokajilal rech ri uq’atexik ri k’ax, rech katanab’ix uwach taq ri b’anoj k’ax chi ke ri ixoqi’ pa taq juntir uwach taq ub’anob’alib’al ri’.
Eri utunik taq ri tijowchuq’ab’ b’anoj chak ri’ are la’ xub’an chi ke ri ixoqib’ xek’asib’ rumal taq ri chak rech ya’tal ri k’aslemalil xuquje’ rech k’o nim kilik kachomaxik ri’. Pa taq le jalajoj ilonem chomanik keto’ik che uk’amik reta’maxik kumal chi rij reta’mab’alib’al ri ya’talil chi ke ri winaqilal, rech b’anik kaloq’axik, rech kakitukele’j pa le jikom kik’aslemalil ri maj kab’anow k’ax chi ke ri’.
Eri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, are xunajb’ejsaj rib’ che ub’anik ri chomanem, ri xub’ij wi che ri CONAPREVI are ri nab’ejsam rib’ che ub’anik taq ri chomab’alib’al pa tinamit ri utaqim ya’ik uchuq’ab’ ri ya’tal chi ke taq ri ixoqib’ rech maj jun kab’anow k’ax chi ke ri’.
Xuquje’ sib’alaj xub’ij che ri juntir uwach ilonem chi ke taq ri ixoqib’ pa taq Centros rech Apoyo Integral chi ke Ixoqib’ Sobrevivientes rech ri K’ax Kiriqom ub’i’ (CAIMUS).
Xuquje’ eri taqawokaj Ajtaqon Ya’olchajinem pa Amaq’ xub’ij, rech b’a’ kak’oji ri joremal k’aslemal pa jun tinamit ri’, rajawaxik kakub’isax uto’ik uchajixik ri’ ri ixoqib’ pa taq ri kachoch jeri’ pa rulewal taq tinamit ri’. “Eri joremal ri’ xuquje’ b’antajil kumal ri winaqil pa taq kachoch, xuquje’ eri kub’al k’u’x chajinem kamajtaj ub’anik ri’ pa kik’aslemal ronojel taq q’ij ri’. Rumal k’u ri’ eri suk’ilal man k’ot jun kaq’aten uwach xuquje’ eri CONAPREVI, are la’ jun chakub’al ya’tal rumal ri Amaq’ rech kab’an ri saqilaj tzij no’jib’al ri’”, xcha’.
Pa le ilob’anem ri’ xtatb’enik le viceministra rech Prevención rech ri Violencia xuquje’ rech riDelito, Mayda De León ri’. Pa le xub’ij ri are ri’ sib’alaj xub’ij eri upatanib’alil ri b’anob’al tijowchuq’ab’ chak pa taqawokajilal ri’ xuquje’ rech ri kach’ab’exik katzijob’exik chi ke ri winaq chi rij uq’atexik ri k’ax, rech uq’atexik uchuq’ab’ ri k’ax xuquje’ rech kakub’isax uq’atexik ri b’anoj k’ax chi ke taq ri ixoqib’ xuquje’ chi ke taq ri kal rech maj jun k’ax kab’an chi ke pa ri kik’aslemal ri’.
“Eri tijowchuq’ab’ ri’ rech kaq’atexik ri k’ax kab’an chi ke ri ixoqib’ are la’ uya’om uchuq’ab’ ri b’anoj tzukno’jchak ri’, ri achb’ilanik rajawaxik, xuquje’ ri b’anoj usuk’umaxik uwach are rech uk’exik uwach ri’. We jun ub’anikil ri’ are xub’an ri xk’utun loq ri CAIMUS, are ri’ jun nim chakub’al rajawaxik rech kab’antaj ri suk’umalib’al uwach ri’”; xcha’ ri viceminitra De León ri’.
Eri ajkemonel chak le tat rech ri chakunib’al ri’, Ixoqib’, Joremal xuquje’ Uchajib’alil ri ONU Mujeres, Ana Grace Cabrera, sib’alaj xub’ij che ri chak rech ri Wokom Amaq’ Iximulew ri’ rech taq uq’atexik ri b’anoj k’ax chi ke taq ixoqib’ ri’. “Eri nim tob’anik ya’tal chi ke ri ixoqib’ ri e k’aslik ri kik’ulmam ri k’axk’olib’al ri’ eri b’anoj toq’ob’ chi ke are la’ xub’an nim upatanib’al rech kab’antaj ri kachomaxik pa le wokib’al uwach ri joremal chi ke ri’”, xcha’.
“Eri CONAPREVE ri’ are ri’ jun k’olib’al jamalib’al rech ri ub’anob’alil ri utzilaj ucholaj k’amal b’e pa tinamit ri pa kemonchak kuno’jij ub’anik ri b’anoj chajinem, q’atenik, rilik, uchomaxik, ub’anik ri utzilal xuquje’ rech uq’atexik taqri k’axk’olil chi ke taq ri ixoqib’ ri’ che ri mak k’ax ri qas ya’tal ub’ixik utzijol pa qatinamit ri’”; xcha’ rajchomanel ri Organizaciones rech Ixoqib’, Giovanna Lemus.
Chi ke taq ri chakum ri’ are ri nimaq’atoj tzij nim ub’anikil ri Taqonem rech Uq’atexik K’ax chi ke ri Ixoqib’ xuquje’ ruk’ ri Protocolo rch Actuación; rech kawok uwach ri Plan Nacional rech Q’ateb’al ri k’ax ruk’ ri Q’ateb’al K’ax chi ke ri Ixoqib’ (PANOVI); jeri’ ri upatanib’al ri CAIMUS xuquje’ ri upatanib’alil ri Modelo rech Atención Integral kech Ixoqib’ e sobrevivientes, xuquje’ ruk’ nik’aj chik che rech le jun atención integral, man tojom taj xuquje’ ri rajawaxik pa rulewal amaq’ tinamit ri’.