Eri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC) pa jun tzijolinem ri’, xkiq’alajisaj ub’ixik ucholajil ri jun ub’ixikil che ri xya utzijolixik k’a iwir, ri kub’ij chi upam che ri winaqilal kuk’ ri ajchajin tinamit man xek’aq ta kumal ri wokajil e’ajchajin amaq’ tinamit rech Iximulew, pa jun rapanch’ich’ pa Nahualá xuquje’ Santa Catarina Ixtahuacán, Tz’oloja’ ri’, pa le b’anoj k’ax xb’antaj pa le oxlajuj q’ij rech diciembre kanoq. Xuquje’ sib’alaj xkiya utzijol che ri K’amal B’e Amaq’ rech Iximulew xkiya utzijol che man k’ot jumul k’aqanik b’anom tane’chi ke ri winaqil kuk’ ri e’ajchajin tinamit ri’.
Eri q’atb’al tzij xkib’ij, che are chi’ ruk’ xib’ib’anik e yutum kumal nik’aj molaj e’ajb’anol k’ax keqam k’aqb’al poq’sab’al q’aq’ ri’ sib’alaj xkitoq’ij ri e’ajchajinel tinamit chi la’ rech xkitoq’ij utzib’axik jun ub’ixikil tzijol ri’ ruk’ itzelal jacha ri xkaj ri nik’aj e’itzel taq winaq ri’, are chi’ xb’antaj jela’ kumal te k’u ri’ xkitzoqopij loq ri e’ajchajinel tinamit ri kiyutum kuk’, panik’aj aq’ab’.
Eri wokajil ajchajin tinamit xuquje’ xkib’ij che ri nik’aj ajb’anol k’ax ri’ keqam k’aqb’al xkitoq’ij rech xya chi ke jun rachib’al ri wujil xkitz’ib’aj ri kub’ij ri k’ax che ri xb’antaj ri’. Are chi’ xetzoqopaxik, eri PNC xkiq’alajisaj ub’ixik pa le Ministerio Público (MP). Eri wujilal xsolixik xb’an le rilik pa usaqilal, xya’taj ub’ixik chi k’o jun molaj ajb’anol k’ax ri xeyutun kech, ri xeb’ib’anik ri e’ajchajin tinamit ri’ pa kab’lajuj q’ijkajb’al ri’.
Xuquje’ xkiya ub’ixik ucholajil che ri puq ajchajin tinamit ri’ xa’ xe’echap loq k’a pa le stación 72-4 rech ri PNC rech xek’am b’i k’a pa le salón comuncal rech ri cantón Paztij, Nahualá ri’, chi la’ k’ut xexuk’ub’ax wi e taqom chi k’aqb’al q’aq’ xuquje’ sib’alaj xexib’ib’ax chi la’ are chi’ xetoq’ax che ub’ixik che e’al b’i ri destacamento militar chi la’ k’ut.
Xuquje’ xb’ixik che ri wokajil ajchajinel tinamit ri’ xetoq’axik rech xakitzukuj loq ri winaq xesaqataj pa le jun k’aqanem ri’ xuquje’ ri xekojik che tob’ab’al kib’ ri nik’aj e’ajb’anol k’ax ri’ chi kuwach ri e’ajchajin amaq’. Jeri’ xkiya utzijol che ri jun k’aqanik chi re jun helicóptero che ri xirapan pa kaj chi la’ xuquje’ jacha nik’aj b’anol k’aq kikuchum kipalaj keqam k’aqb’al q’aq’ sib’alaj xkitoq’ij che ri rapanch’ich’ keb’el b’i pa aninaqil chi la’, rumal k’ut we man kakinimaj ta tzij ri reqa’lenelab’ ri PNC kakikamisaj ri’ chi la’.
Pa le 14 rech diciembre kanoq, eri q’alajisab’al ub’ixik ucholajil ri’ are la’ xya’taj utzijoxik rumal ri k’amal b’e amaq’ Bernardo Arévalo ri’, ruk’ ri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda ri’, xuquje’ rumal ri ministro rech ri Defensa en funciones, general José Martínez Millan ri’, pa jun nimatzijolinem xb’an pa le Palacio Nacional k’o pa Uk’u’x Nimatinamit ri’.
Eri k’amal b’e rech ri PNC, David Custodio Boteo, xuya utzijol che pa uwachwuj pa kaqiq’ rech ri Ajchajin Tinamit, kaq’alajini wi jun video pa le xub’ij wi che are ri oficial ri xuya loq ub’ixik pa le MP ri’, ri xkub’isaj ub’ixik pa jun chik q’ij ri’. “Eri taqim upatanexik ri taqaowkajil ri’ are rech kakub’isax ri b’anoj chajinem pa tinamit ri’ xuquje’ kumal ri wokaj e’ajchajinel chi la’ k’ut. Sib’alaj k’ax b’a’ ri utzijolixik b’anom chi rij wa’ kumal taq ri q’atb’al tzij ri’”, xcha’.
Eri Wokom K’amal B’e Amaq’ rech Iximulew pa reqa’lenik ri Ministerio rech Gobernación (MINGOB) sib’alaj are sib’alaj kuq’atij wari’, ruk’ ri uchuq’ab’il ri taqanem pawe q’ij ri’ xuquje’ rech kanimaxik ri ya’tal chi ke ri winaqilal pa tinamit, rech jachin k’ut kakib’an ri k’ax chi ke ri winaqilal pa tinamit, sib’alaj kechap ri’. Xuquje’ xu’’ij k’ut che man ya’tal taj jachin winaq b’anol k’ax ke’ujo’saj ruk’ b’ixik rech xe’uxib’ij ri winaqil, rech kusach kajolom ri winaqil pa tinamit ri’ rumal k’u ri’ eri Wokom Amaq’ ri’ pa amaq’el ri’ kub’an ri taqanem chajinik pa amaq’ tinamit ri’.