Sib’alaj xetijoxik le reqa’lenelab’ le wokaj sib’alaj utz katijoxik kib’ ri k’o kichokonsab’al nim uchuq’ab’ rech ri Wokajil Ajchajil Tinamit (PNC) rech e’ajq’atel k’ax, e’ajtzukno’jchak rech q’alajisab’al xuquje’ rech uq’atexik ri b’anow ch’ijom k’ax chak chi ke ri winaqib’ pa keme’uwachwuj pa kaqiq’ ruk’ nik’aj chik b’anow k’ax chi ke taq ri winaqil, chi ke taq ri ak’alab’ xuquje’ e q’apojil rech tinamit Iximulew. Eri b’anow tijob’enik ri’ are la’ xya’taj kumal e’ajeqa’lenelab’ rech ri Secretaría rech ajq’ateb’al Violencia Sexual, Explotación xuquje’ b’anow k’ax chak chi ke Winaqib’ ub’i’ (SVET) ri’.
Eri q’ijol ri’ are xk’is uwach chi rij taq utzijob’exik taq chak b’anom, ri ya’ik uchuq’ab’ ri q’axeb’al taq tzijob’enik ri’ xuquje’ chi rij ri kemonchak pa taqawokajilal rech uq’atexik b’anow taq k’ax ri’, jeri’ rech utoq’axik uk’amik jun no’jb’anikil rech b’iw ub’ixik tzijolil kumal ri winaqilal xuquje’ rech kab’anik le ronojel utzilaj ilonem chi ke taq ri winaqilal, rech kakik’ulmaj ta chik ri k’ax chi ke.
Eri runimal taq tzij xtzijob’ex ri’ sib’alaj xb’an wi utzijoxik ri cholb’al tzij taqanem pa tinamit xuquje’ pa taq amaq’ib’ pa uwachulew rech ri katzijob’exik ri ub’anikil k’ax itzelal chi ke ri winaqil pa keme’uwachwuj pa kaqiq’, ri ub’anikil ri kemochak kumal ri taqawokajilal pa le uq’alajisaxik ri b’anow k’ax ri’, ri ch’ob’ow reta’mab’alil uq’atexik b’anow k’ax ri’, rech uq’atuxik pa ka’mul riqon k’ax kumal ri winaqil ri’, xuquje’ le umolik utzijolil rech q’alajisab’al chi rij taq kich’akul ri kaminaqib’ ri’.
“Le b’anik k’ax chi ke ri winaqil pa keme’uwachwuj pa kaqiq’ ri’ are la’ jun b’anow k’axk’olil k’ax le uq’atexik xuquje’ ri k’o k’ilaj taq uwachib’alil. Rajawaxik b’a’ qastzij kab’an uq’atexik, kab’an uchomaxik, rumal are jun eqale’n qachak uj”, xcha’ le viceministra rech Tecnología rech ri Kemutzijol xuquje’ rech ri Kemuya’ik Ub’ixik, al Karen Ortíz.
Sib’alaj xuya ub’ixik ucholajil taq ri tijoninik rech uya’ik uchuq’ab’ b’anow puqtzukunem ruk’ ri q’alajisanik kumal ri wokajil ajchajin tinamit rech pa le uq’atexik taq ri k’ax pa amaq’ tinamit. “Are reqale’n qachak rech uya’ik kachuq’ab’ ri wokajilal ri’ k’a pa taq ronojelil ri’, xuquje’ rech b’anik riqonen ib’ rech utzijob’exik taq ri eta’mab’alil ri’”, xcha’.
Xuquje’ sib’alaj xub’ij che ri nimachak ri’ are kuya kachuq’ab’ ri wokaj ajchajin tinamit rech kanab’ejik che kaq’atexik ri e’ajb’anol taq ri k’ax ri’. “Are chi’ xe’ok pa wokaj chajinem tinamit xkiya ri kitzij rech kechajinik xuquje’ rech kakinimaj ri winaqilal ri’, pawe q’ij kamik kakiya b’a’ uchuq’ab’ rech kato’ik ri e molaj winaqil che ri kakik’ulmaj taq ri k’ax ri’ jacha’ taq kuwach ri laj e’ali, ri alaj ala, ri ab’om alitom e q’apojil”, xcha’, are chi’ xub’ij ub’ixik.
Eri al Dannisa Ramírez, rajtaqanel ri wokaj ub’i’ SVET, sib’alaj xuya ub’ixik chi ke ri ajchajinel e’ajtijoxel ri’ rech kakeche’j b’a’ pa utzilal ri tijoninem chi ke rech qas kakich’ob’ b’a’ uq’atexik taqw ri b’anoj k’ax ri’ che ri q’axenaq uchuq’ab’ pa taq k’ulb’a’t juyub’ rech Iximulew. “Eri b’anik k’ax chi ke taq ri ak’alab’ pa keme’uwachwuj pa kaqiq’ are man k’ot uq’ateb’alil ri’”, xcha’.
“Eri ub’anik ch’ikom k’ax itzelil pa keme’uwachwuj pa kaqiq’ are kojutoq’ij kaqaq’atij, rech kaqach’ob’ b’anik uq’atuxik, rech ko’k pa qachomab’al rajawaxik kaqaq’atij wa’ pa kemonchak pa taqawokajilal ri’ rech kab’an ri nimachak ri’ ri kub’an k’axk’onem chi ke ri qawinaqil qatinamit pawe q’ij kamik”, xcha’ le nan al Ramírez ajtaqawokajnel.
