Eri nim kaq’atexik ri nik’aj molaj b’anol k’ax ri kakib’an k’ax pa taq nimatinamit sib’alaj tajin kaq’atatajik pa le uq’ijol ri korlim latz’im chajinem pa rulewal aj iximulew. Are la’ kuq’alajisaj ri kemon chakunem tajin kumal ri Wokajil Ajchajin Tinamit PNC) ruk’ ri Wokajil Ajchajin Amaq’ Iximulew rech kub’sib’al kachajixik ri winaqilal, rech uq’atexik b’anoj k’ax xuquje’ rech b’anik chajinem pa amaq’ tinamit.
Eri nimak’amal b’e Amaq’, Bernardo Arévalo, pa tzijolinem, sib’alaj xub’ij che ri korlim latz’b’im chajinem xutaq ub’anik k’o ri katajin uq’atexik. “Eri wokom k’amal b’e sib’alaj katajin che kaq’atexik nik’aj molaj b’anol k’ax, man rech ke’utaqchi’j. Eri kemonchak kumal ri wokajil ajchajin tinamit rech Amaq’ kuq’alajisaj ri che wokom taqanem pa tinamit ri’ are man kayapow tane’”, xcha’.
“Kow ub’anik ri ya’olchajinem ruk’ nim unimaxik ri ub’anob’alil ri jikom taqanem pa tinamit, kojtajin k’ut che ub’anik ri jikom taqanik pa tinamit ri sib’alaj naj xchap uwach kumal ri nik’aj molaj b’anol k’ax. Eri b’anikil k’ayin awan kunb’al pa tinamit tajin b’a’ uq’atatajik are la’ k’ax ch ike, tajin uq’atexik kimeb’il kirajil, kijuyub’alil ruk’ jun ri awan kimak ri’”, xcha’ ri nimataqanel.
Eri taqanel xkub’isaj ub’ixik, che “ri molaj b’anol k’ax ri’ man ketaqon ta chik pa rachoch wokajil japache’ pa Iximulew, are chik ri taqanem k’o ri’. Kojtajin k’ut che ub’anik che uq’atexik ri kitaqanik nik’aj e’ajb’anol k’ax ri’ k’a pa rachoch wokajil japache’. Katajin k’ut uq’atexik uwach kitzij k’a pa rachoch taq japache’ xuquje’ k’a pa tinamit, katajin kachapik ri e’ajtaqol kech ri’, tajin uqupixik ri kich’aweb’al kitzijonib’al xuquje’ ri kachajinik.
“Eri korlim latz’im ya’olchajinem ri’ are la’ k’o nim upatanib’al ri kuya kachuq’ab’ ri wokajil ajchajin tinamit rech kemon kechakunik xuquje’ rech ya’ik uchuq’ab’ ri chajinem kumal, eri nik’aj molaj b’anol k’ax rech narcotráfico kuk’ pa kamolajil man k’ot chik kuyunem chi ke”, xcha’ ri nimk’amal b’e Arévalo.
Uq’atexik ri b’anoj k’ax
Eri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, sib’alaj xub’ij che, pa le uq’ijol ri korlim b’anoj chajinem, eri wokajil ajchajin tinamit xekowon k’ut xkichap lo e 1,115 chi winaqilal ri jalajoj kimak, xriq ri’ 109 chi k’aqb’al q’aq’ maj uwujilal xuquje’ xechapik e 799 chi kejach’ich’ xuquje’ 236 chi b’insam ch’ich’.
Xuquje’ sib’alaj xb’ixik, che pa ronojel winaq e chapom, e k’o 39 uwinaqil ri jun pandilla rech ri Barrio 18, xuquje’ job’ uwinaqil ri jun Mara Salvatrucha (MS), pa konojel ri’ e k’o 4 chi pandilleros e b’anol k’ax xib’ib’anel. “Rumal xek’aq ri e’ajchajin tinamit ri’, e k’o 26 chi pandilleros uwinaqil ri jun Barrio 18 xechap ri’”, xcha’.
Pa le kaq’atexik nik’aj molaj b’anol k’ax rech ri narcotráfico ri’ pa keb’ q’ij ri’ pa rulewal tinamit, eri ministro xub’ij chi k’o oxib’ nima’q taq eqa’n rech cocaína xriqitajik, are chi’xsolij pa le kaxonach’ich’ pa Puerto Quetzal, Escuintla. Eri awan kunb’al xriqik eri rajil kopan pa Q200 millones chi pwaqil ri’.
Eri nim patanel xub’ij k’o nima’q taq peraj juyub’ chi tiko’n ichaj rech coca xriqik xuquje’ xchap ri jun extraditable ri’, are ub’i’ a Alex Javier Cardona Estrada, pa le rulewal tinamit rech Zacapa. Eri jun achi’ taqom loq uchapik rumal ri q’atb’al tzij estadounidense rumal k’o uwach ruk’ ri narcotráfico ri’.
“Eri wokom k’amal b’e tinamit katajin che uq’atexik kuwach nik’aj molaj b’anol k’ax ri’ rech kub’an ri chajinem ri jikom ki’kotemal chi ke ri winaqilal e’aj iximulew ri’. Kojtajin k’ut che uq’atexik uwach ri jun k’ax ri’, pane’ b’a’ are paqil rajil, rumal k’ut eri qachak uj are rech kaqab’an ri nim utzilal che ri amaq’ qatinamit ri’ rech kaqab’an ri utzilem chi ke ri qawinaqilal pa chuwe’q kab’ij”, xcha’ ri taqawokajnel rech Ya’olchajinem pa Amaq’.
Chakunem pa taqawokajilal
Eri taqawokajnel rech ri Ministerio rech ri Defensa Nacional (MDN), Henry Sáenz, sib’alaj xub’ij eri kemonchak kumal ri wokajil ajchajin tinamit kuk’ ri e’ajchajin amaq’ are k’o nim upatanib’al rech uq’atexik taq nik’aj molaj b’anol k’ax, rech ya’ik uchuq’ab’ ri chajinem pa rachoch taq wokajil japache’, xuquje’ rech uq’atexik uwach ri awan tiko’nib’al pa rulewal amaq’ tinamit. “Kojtajin k’ut che uq’atexik ri ajb’anol k’ax ri kakib’ij b’iw b’anik taq k’ax, jene’ pa qatinamit jeri’ pa nik’aj chik nimatinamit pa uwachulew, kuk’ ri narcotráfico ri’”.
“Eri korlim latz’b’im uwach chajinem are ke’uchajij ri winaq e’ajchakunelab’ pa tinamit, xaqt xu’ wiri’ kalaxik kachalal, xane’ xuquje’ ri winaqilal pa tinamit. Rumal ri’ tajin kaq’atexik nik’aj molaj b’anol k’ax rech ri narcotráfico ri’ xuquje’ nik’aj kib’i’ taq maras”, xcha’ ri ministro Sáenz.
