Ri k’amal b’e amaq’ kub’an jun nimalaj kachajixik RI winaqilal pa le Korlim Ya’olchajinem

Sib’alaj xmajtaj ub’anik ri chajinem winaqilal ruk’ ri uq’atexik taq ri molaj b’anol k’ax pa le b’anow uro’ korlim chajinem pa ri xtaq ub’anik rumal ri k’amal b’e amaq’ tinamit pa rulewal taq ri tinamit rech Iximuelw, Escuintla, Izabal, San Marcos xuquje’ Chinab’jul. Are la’ xmajtaj ub’anik pa martes 21 rech abril pa job’ q’ij rech mayo rech pa junab’ ri’.  

Pa le b’anow chajinem ri’ are wa’ xb’antaj ri’, k’o 772 chi puqtzukunem xb’an pa taq nimab’e kumal ajchajin tinamit, pa taq ri juyub’alil che ri qas kak’ulmataj wiri’, xuquje’ pa taq ri k’olib’alil rech pa job’ rulewal taq tinamit ri’. Jeri’ k’o 393 ch puqtzukunem xb’antaj chi rij taq ri katajin utzukuxik uq’alajisaxik uwach ri’.

Pa le korlim chajinem ri’ xechapataj ri’ e 1,083 chi winaqilal ri k’o jalajoj ri kimak. Pa konojel ri’ xechapik e 774 chi winaq ketajin pa b’anow k’ax; e 255 xechap rumal xtaq kachapik; e 39 chi winaq e tz’apilik e’are jun pa le b’anow k’ax ri’, xuquje’ e k’o 15 chi e q’apojil xek’am b’i pa Qatb’al Tzij rech Ke’uchomaj ri Ke’uch’ujarik.

Xuquje’ e k’o 56 chi elaq’omab’ e’ajtoq’il pwaq xechap ri’, e k’o 54 chi pandillero ruk’ jun extraditable ub’i’ a Manuel Velasco ukojomb’i’aj “Nacho” xchap ri’, rumal xtaq loq uchapik rumal ri q’atb’al tzij rech Estados Unidos rech América rumal k’o pa narcotráfico ri’. Xuquje’ xriqitajik 121 chi k’aqb’al q’aq’ maj uwujilal, k’o 777 ub’aq’ k’aqb’al ruk’ 79 tolws xriqitaj ri’.

Uq’atexik taq b’anow k’ax

Xuquje’ k’o 1,587 chi kejach’ich’ xuquje’ 216 chi b’insal ch’ich’, ruk’ Q465,144.70 chi pwaqil b’otolik xriqik, k’o job’ esal rachib’al awan videovigilancia xuquje’ ruk’ 139 chi ch’aweb’alil xriqitaj ri’ eri jastaq ri’ xkipis b’i ri q’atb’al tzij rech kakiq’alajisaj ucholajil.

Pa le junab’ ri’ kab’ixk xeriq loq e 47 chi kejach’ich’ xuquje’ 18 chi b’insal ch’ich’ ri kab’ixik e’elaq’am b’i. Pa le uq’atexik taq ri awan jastaq kunb’al ri’, k’o 202,978 raqan chi ichaj tiko’nib’al rech marihuana xriqitaj ri’ ri nimarinaq chik ri katajin chik rechexik uwach, jeri’ xriq ri’ 1,269 chi pisob’al rech awan jastaq kunb’al.

Pawe junab’ ri’ sib’alaj katajin ub’anik le k’ak’ korlim chajinem pa job’ taq rulewal tinamit rech ri amaq’. Are la’ katajin ub’anik kumal ri wokajil ajchajin tinamit rech ri Wokom Amaq’ ri ketajin k’ut che utzukuxik uwach xuquje’ rumal ri’ ketajin che ub’anik ri puqtzukunem rech kakiq’atij ri b’anow k’ax ri’, rech kakito’o kakichajij ri winaqilal xuquje’ rech kaq’atexik ri b’anow k’ax ri’. Eri korlim chajinem ri’ are kak’is ub’anik pa 20 rech mayo ri’.

Eri Korlim Chajinem rech uq’atexik ri b’anow k’ax chi ke ri winaqib’

Are maja’ kak’is ub’anik ri Korlim Chajinem Amaq’, eri K’amal B’e Amaq’ xumaj ub’anik k’ilaj taq kayutik nik’aj molaj b’anol k’ax ri’. Are chi’ xq’ax k’ilaj taq ik’ ri’ rech ub’anik ri puqtzukunem xuquje’ ruk’ ri kataqik ri wokaj ajchajinelab’ rech kakib’an ri tzukunik pa taq rulewal k’olib’al che ri qas kab’an wi ri’ k’ax ri’, eri  Wokajil Ajchajil Tinamit (PNC) xuya utzijoluil che k’o k’ilaj taq b’anow k’ax ri’ xq’atataj uchuq’ab’ pa wajxaqib’ tinamit ri’, jeri’ pa le job’ ub’anik uterne’xik ri B’anow Korlim Chajin Tinamit ri’ pa nimatinamit iximulew, Escuintla, Izabal, San Marcos, Chinb’jul, Petén, Xe’laju’ xuque’ pa Sacatepéquez ri’.

Eri pa job’ uwach ub’anik chajinem xb’an kumal ri PNC ruk’ ri Wokaj Ajchajin Amaq’ Iximlew ri’ pa taq k’ulb’a’t juyub’alil xuquje’ pa taq k’olib’alil che ri qas kak’ulmataj wi ri b’anow taq k’ax ri’, Eri chak ri’ are la’ xb’antaj pa taq le chajinem juyub’al k’olib’alil, eri puqtzukunem rech uq’atexik k’ax ruk’ ri b’anow taq chajinik ri’ are la’ xb’antajik rech pa joremal kek’oji ri winaqilal pa rulewal tinamit.

Rumal ri’ eri q’atb’al tzij sib’alaj xkib’ij che pa le job’ uwach chi puqtzukunem ri’ are xb’antaj kowonem ri’ rech xriqitaj loq 1 mil 871 solinik xuquje’ ruk’ 11 mil 495 chi puqtzukunem xb’antaj ri’, are la’ rech xya nim uchuq’ab’ ri kopanik ri e’ajchajin tinamit pa taq ri k’olib’alil ri xsolixik uwach taq.

Eri tzijol ri’ kuq’alisaj uchuq’ab’ ri puqtzukunem ri’

Eri kajilab’al ri e chapom xuq’alisaj ri ub’anikil ri chajinem ri’. Pa ronojel, e k’o 7,521 chi winaqilal xechap loq,  e k’o e’ajtaqol b’anol k’ax, e k’o 252 chi uwinaqilal nik’aj molaj b’anol k’ax kuk’ e 268 chi e’ajtoq’inel pwaq xechap ri’, xuquje’ kuk¿ nik’aj chik winaq kib’anom taq k’ax. Eri nik’aj xechapik jalajoj uwach ri k’ax kib’anom, e k’o nik’aj sib’alaj xkib’an xib’ib’anbik winaq pa tinamit. Konojel ri’ xechapik xek’am b’i pa q’atb’al tzij ri’.

Pa le puqtzukunem ri’ xriqitajik 700 chi k’aqb’al q’aq’ ri’, k’o 10 mil 73 chi ub’aq’ k’aqb’alil, ruk’ 714 chi k’olib’al uq’ab’ k’aqb’alil xuquje’ ruk’ keb’ nima’q poq’sab’al q’aq’ ri’. Rumal ri’ eri wokaj ajchajinelab’ xkib’ij chi k’o jun nim kaq’atexik nik’aj molaj b’anol k’ax xb’antaj ri’ xuquje’ are la’ kuya nim uchuq’ari chajinem ri’ rech pa uq’atexik taq ri b’anow k’ax ri’ pa taq ri k’olib’al juyub’al.

Jeri’, xb’antaj kowonem xriqitaj loq 395 chi b’insal ch’ich’ e eleq’am b’i xuquje’ e k’o ,652 chi b’insal ch’ich’ xechapik xuquje’ k’o 7 mil 464chi k’ejach’ich’ xechapik. Xuquje’ k’o Q1.6 millones chi pwaq b’otolik, ruk’ nik’aj chik awan jastaq xriqitaj ri’ ri are la’ tajin xkoj pa le b’anow taq k’ax ri’.

K’o awan kunb’al xriqitajik xuquje’ k’o awan tiko’nib’al xporoxik

Pa le uq’atexik taq ri narcotráfico ri’ k’o 548, mil 773 raqan chi ichaj tiko’n rech marihuana xriqitajik xporoxik xuquje’ k’o 1,094 chi pisow rech marihuana xriq loq, k’o 394 rech cocaína xuquje’ k’o 805 pisob’al rech crack xriq ri’. Xuquje’ e k’o 17 chi winaqilal xechapik ri kimak ri’ ri ketaq b’i pa q’atb’al tzij chi rij ri k’ax xkib’ano, e k’o xkib’an kimak rech pa narcotráfico ri’.

Xuquje’ xriqitaj ri’ 54 q’axel tzij rech eqam, k’o 29 chi esal rachib’al taq awan chajinem rech videovigilancia xuquje’ k’o 1 mil 288 chi ch’aweb’alil xpis b’i rech kaq’alisax uwach utzijol ri’.

Jalajoj chi awan jastaq riqom pa taq puqtzukunem

Pa le q’ijol ri’ k’o 20 chi tzukunik xb’an pa taq kachoch winaq xuquje’ pa taq k’olib’alil taqim le usolixik. Eri b’anow kemon puqtzukunem rumal ri Wokajil Ajchajin Tinamit ruk’ ri Rachoch taq Tz’apib’al Ajpache’ are la’ xb’anik ruk’ nim utob’anik ri Wokajil Ajchajin Amaq’ Iximulew, rech xtaqixik uq’atexik uwach ri awan jastaq kunb’al xuquje’ rech pa kemonchak kaq’atexik nik’aj molaj b’anol k’ax k’a pa taq le tz’apib’al ja.

Eri puqtzukunem xuya ´pa retal rech xriqitaj loq k’ilaj taq chi awan jastaqil, k’o ch’aweb’alil xriqitajik, k’o k’aqb’al q’aq’ te techb’al ri’, k’o eqab’al taq ub’aq’ k’aqb’al q’aq’, k’o awan kunb’al ruk’ nik’aj chik awan jatsaq xriqitaj ri’ pa rachoch tz’apib’al japache’.

Eri q’atb’al tzij rech ri Ministerio rech Gobernación xkikub’isaj ub’anik ri ya’olchajinem ri pa amaq’el kakiterne’j uq’atexik uwach ri b’anow k’ax. Rumal ri’ xkib’ij che man xaq ta ri’ kab’an ri Korlim Ya’olchajiinem pa Amaq’, xane’ kab’an ri’ ri puqtzukunem rech chajinik, rech puqtzukunik xuquje’ rech b’anow uq’atexik taq ri k’ax pa taq rulewal amaq’ tinamit, jacha ri rajawaxik kab’an pa taq rulewal tinamit. Rumal ri’, sib’alaj xkiya utzijol ri’ che are la’ uchak upatan ri Amaq’ rech kaya nim uchuq’ab’ ri no’jtaqanib’al rech ya’olchajinem pa tinamit, ri qas nim kub’al k’u’x ri’, pa saqilal xuquje’ rech kek’oji ri ajchajinel chinaqaj ri winaqilal, rech kiqatim uk’ub’isaxik ri ucholalejil pa tinamit xuquje’ rech pa jikomal joremal kek’oji wi ri winaqil e’aj iximulew ri’.

Noticias Recientes