Pa le Palacio Nacional rech ri Cultura xjaq wi uwach le Foro Latinoamericano rech Seguridad Democrática xuquje’ Gobernanza Territorial ri’, xb’an pa uq’ijol ri xmajtajik ri Grupo Latinoamericano xuquje’ ri Caribe rech Seguridad xuquje’ Democracia (GLASED) ri’, jun cholchak ech utaqixiknri kajmab’al chomanem pa tinamit pa b’anoj ri chajinem pa le rulewal ri’.
Eri chak ri’ xk’am ub’e ub’anik rumal ri k’amal b’e Amaq’, Bernardo Arévalo; rumal ri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda; rumal ri expresidente rech Costa Rica xuquje’ rumal rajk’amal b’e rech GLASED, Carlos Alvarado ri’; rumal ri expresidente rech Perú, Francisco Sagasti, xuqjuje’ rumal ri rajk’amal ub’e ri Global Initiative against Transnational Organized Crime (GI-TOC) xkuquje’ rumal ri secretario técnico rech GLASED, Mark Shaw ri’.
Pa le xutzij ri K’amal B’e Amaq’ Arévalo sib’alaj xutzij chi k’o nim upatanil ri b’anoj chajinem winaqil rajawaxik ri’ pa uwi uwa’lib’al kowilaj kichak ri taqawokajilal, pa saqilem xuquje’ pa unimaxik b’a’ ri ya’tal chi ke uwinaqil tinamit. Sib’alaj xub’ij che ri kemon tob’anik pa kulewal ri amaq’ib’ ri’ rajawaxik are kapatanexik ri’ pa kaq’atexik ri k’ax k’ayewal, ri nuk’molaj b’anoj k’ax kamisanik pa taq amaq’ib’.
Eri Arévalo xuquje’ sib’alaj xutzun che ri jikom chajinem pa tinamit are kab’an kuk’ taq ri wokajilal k’o nim kichuq’ab’, ri e suk’ e nimanel che ri ya’tal chi ke winaqilal, rech kab’an ri kemon tob’anem pa kulewal rech runimal chak ri’ ruk’ jun nim wokajil kachajixik ri winaqilal, kuya kub’sib’al k’u’x chi ke ri wokajilal.
Eri k’amal b’e tinamit sib’alaj xutzij che taqom ya’ik nim uchuq’ab’ ri b’anoj utz ri chajinem pa tinamit, rech kechajix b’a’ ri winaqil xuquje’ rech ya’ik nim kichuq’ab’ ri wokajil rech ri Amaq’ ri’ chi kiwach taq ri winaqilal.
Rumal ri’, eri Ministro Villeda xub’ij che ri Amaq’ rajawaxik kuq’atij ri b’anoj taq k’ax ruk’ jun nim saqilal b’anoj chak, ri b’anoj kemonchak kumal taqawokajilal xuquje’ rech b’anik taq puqtzukunem. Sib’alaj xutzuj eri uwokik uwach ri tijowchuq’ab’ chak ri’ xuquje’ are kupatanij le Foro le rajawaxik ub’anik pa taq kulewal ri tinamit xuquje’ ub’anik ri utz taq b’anonem pa jujun taq amaq’ ri’.
Sib’alaj xutzuj che ri Amaq’ ri’ are kuq’atij ri k’axk’olil ruk saqil tzij, ruk’ kemonchak puqtzukunem, ruk’ nimalaj rajawaxik b’anik kemonchak kumal ri taqawokajilal ruk’ taq nim uchuq’ab’il. Xuquje’ xutzuj eri runimal tzij xchap uwach pa le nimriqon ri’ are rech kuya uchuq’ab’ ri jikom chajinem pa tinamit. Eri nimatzij taq xb’an uchomaxik, are uq’atexik ri b’anoj k’ax, ri utzilaj chajinem pa wokajil taq tz’apib’al ja, ri ya’ik uchuq’ab’ ri tzukno’jchak chi rij taq k’x xuquje’ ri q’atoj tizj chi rij taq wari’, jeri’ ri uk’amik rutzijol kub’al kik’u’x ri winaqilal chi ke ri wokajilal.
Eri jun chi ke uq’ijol ub’aniki ri nimariqon ib’ chomanik are ri nimatzij xutzuj ri magistral ech Mark Shaw, ri xsoliwachixik rilik ri opaninaq wi ronojel uchuq’ab’ ri nuk’molaj ri’ xuquje’ xeb’usikin chi rij uya’ik uchuq’ab’ pa aninaqil ri chomanik kumal ri wokajilal k’a pa jun ub’antajik jikom taqanem pa tinamit xuquje’ pa wokajilal.
Are chi’ xjaq uwach ri nim riqon ib’, eri Ministro Villeda, xuquje’ ri expresidente rech Costa Rica xuquje’ K’amal B’e rech ri Glased, Carlos Alvarado ri’; ri expresidente rech Perú, Francisco Sagasti xuquje’ ri secretario rech Glased, Mark Shaw xkib’an jun nimatzijob’elil rech tzijolinem rech ya’ik b’ixik chi rij ri xchomataj pa le foro ri’.
Eri e’ajtzijonelab’ pa le nimariqon ib’ xkitzij uwach ri’ ub’anik ri utz taq b’anob’alil. Xuquje’ xkitzuj uwach uq’atexik b’anoj k’ax, ri uk’exik b’anikil chi’ xuquje’ ri uya’ik uchuq’ab’ ri b’anon q’atoj tzij ri’, ruk’ utaqixik uchakuxi ri b’anoj ronojel ri chakunik pa tinamit.
Pa le jaqib’al ri riqon ib’, eri q’atb’al tzij sib’alaj xkib’ij eri GLASED are utaqim ub’anik jun cholchak ri’ rech kaq’atexik ri toq’inik pwaq xuquje’ nik’aj chik ub’anob’alil taq molaj ki’ax pa taq amaq’ib’, pa le b’anik kemonchak kumal taq ri Amaq’ latinoamericanos xuquje’ ri umajik ri kajmanem taqanik pa taq tinamit.
Eri cholchak ri’ are tijowchuq’ab’ b’anoj chak pa Latinoamérica xuquje’ pa le Caribe, rech uwa’lijsaxik ri ub’anikil taqanik pa tinamit rech xuquje’ ri uq’atexik ri k’ax, ri rech kataqixik ya’ik uchuq’ab’ chi kiwach ri amaq’ib’ rech uq’atexik taq molaj b’anoj k’ax.