K’o nim kaq’atexik xb’an chi ke ri narcotráfico pa junab’ ri’ ruk’ uriqitajik Q1,553,607,309.65 chi pwaqil rajil taq ri awan kunb’al, jastaq meb’il xuquje’ ri pwaq b’otolik xriq ri’, uwach taq rajil ri b’anow k’ax chi rij ri’. Are wa’ xb’antaj kowonem xq’atataj pa le puqtzukunem xb’an kumal ri wokajil ajchajinelab’ e’antinarcóticas ri’ rech kaq’atexik ri nuk’molaj b’anol k’ax pa taq amaq’ib’, rech kaya uchuq’ab’il ri chajinem rumal ri Amaq’ ri’ xuquje’ rech kakub’isax ucholalejil ri taqanem pa rulewal amaq’ tinamit aj iximulew.
Pa le riqom ri’ k’o 5,160.40 upajb’alil ri cocaína ri’, 406.86 upajb’alil ri marihuana ri’, 8.16 upajb’alil awan kunb’al qaraj rech crack crack, 7.80 upajb’alil metanfetaminas ri’, jeri’ xporox uwach xsachik 1771,009 chi ichaj tiko’n rech uche’al coca ri’ xuquje’ 1,586,586 chi raqan ichaj tiko’n rech marihuana ri’ ri xriqitajik ri nim raqan taq xuquje’ ri tajin chik rechexik.
Pa le nab’e oxib’ ik’ rech 2026 ri’, eri viceministro rech Antinarcóticos rech ri Taqawokajil rech Taqon Chajinik pa Amaq’ (MINGOB), Víctor Hugo Cruz Reynoso ri’, pa b’iw ub’ixik nimatzijolinem xub’ij k’ut che xaq’an pa 325% chi cocaían riqom ri’; pa 261% uporoxik ri coca xb’an ri’, xuquje’ pa 129% pa le uporoxik xb’an ri marihuana ri’, man junam ta ri’ ri rech pa uq’ijol rech pa 2025 ri’.
Eri xk’isb’al xqupixik ri xporox pa jueves ri’ 19 rech marzo pa le caserío Ixcoch, Las Cruces, Petén ri’, chi la’ k’ut xporox wi 65,304 rajilab’al raqan ichaj tiko’n rech marihuana, eri rajilal are ri’ Q32,652,000.00 chi upwaqil qatinatinamit ri’ junam ri’ ruk’ ri $4,186,153.85 chi kaxlan pwaq ri’. Pa riqonem jastaq awan kunb’al ri’ xkub’isax kachajixik ri winaqilal pa tinamit jeri’ pa taq ri k’olib’alil chajim kumal ri taqawokajil e’ajchajin tinamit amaq’.
Eri Viceministro Cruz xub’ij che xaq’an ra’lal ri’ pa 32% ri kachapik ri winaq e’ajk’ayin awan jastaq kunb’alil, eri kajilal pa konojel e 5,111 chi winaqil e chapom. Xuquje’ xub’ij che e chapom chik e julajuj chi winaq rech ketaq b’i pa tz’apib’al ja q’atb’al tzij rech pa Estados Unidos rech América ri’ rumal e k’o pa narcotráfico ri’ xuquje’ e k’o waqib’ e taqom chi b’i pa q’atoj tzij pa rulewal nimatinamit estadounidense ri’.
Eri pwaq b’otolik ra’jil taq ri xriqik, k’a pawe q’ij ri’ riqom chik Q467,136.25 ri’; MX$ 12,861.00 ri’; $85 ri’; L72 ri’. Eri jastaq riqom, are ri’ 128 chi b’insam ch’ich’ xuquje’ 158 chi k’aqb’al q’aq’ ri maj uwujilal. Xuquje’ xb’antaj kowonem xporox jun nimaja rech b’anob’al awan jastaq kunb’alil. Are wa’ kuq’alajisaj ub’anik ri kemonchak kumal ri Subdirección General rech Análisis rech Información Antinarcótica (SGAIA) ri’ rech ri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC) ri’, xuquje’ kuk’ ri Taqawokaj Ajchajin Amaq’ Iximulew ri’, pa le kaq’atexik ri narcotráfico ri’ xuquje’ ri b’anow taq k’ax pa rulewalil amaq’ tinamit.
