Tajin uchomatajik rech kaq’atexuik ri retal jek’ib’al taq ri ch’aweb’al xuquje’ internet ri k’o pa taq tz’apib’al ja rech ri amaq’ tinamit, rech taqim uq’atexik ri b’anoj k’ax ri kab’an loq k’a pa taq tz’apib’al ja ri’. Ruk’ ri uchomaxik uwach pa le kemon chomanem rech kemechakub’al ri’ rech kab’an unimaxik ri taqanem tzij chi rij ri’ xuquje’ rech katerne’x ub’anik taq ronojel ri chak rech ya’ik uchuq’ab’ ri chajinem winaqil pa amaq’ tinamit ri’.
Pawe q’ij kamik xb’an ri urox riqon ib’ chomanik, chi’ k’u ketax wi ri k’ak’ kemechakub’al kojom pa nik’aj chik amaq’ib’ taq nimatinamit pa le uq’atexik ri jek’ib’al retal taq ch’aweb’alil pa rachoch taq tz’apib’al ja ri utz b’anom chech ri’. Ruk’ wa’ ri k’aslemam chak b’anom ri’, eri q’atb’al tzij ketajin che uch’ob’ik ub’anikil ri jun cholchak che ri kakojotaj ub’anik pa amaq’ tinamit xuquje’ ri are kuya nim uchuq’ab’ ri b’anoj chajinem pawe taq q’ij kamik.
Eri viceministro rech Tecnología, William Cameros, ri are xumaj ub’anik ri riqon ib’, pa le xub’ij wi che tajin ub’anik uchakuxik pa taq le retab’aj taq uwach ri kemechakub’alil rech q’ateb’al ri retalil taq ch’aweb’al pa taq ri tz’apib’al ja. Are la’ uwach ri tajin uchakuxik, xuquje’ xb’an usolixik ri man utz taj chi re ri kemechakub’al kojom ri’, are wa’ xb’ixik che are ojer chik uq’ij kojom. Rumal ri’ eri q’atb’al tzij ketajin che uchomaxik ri jun b’anob’alil rech kaq’atexik jek’ib’al retal taq ch’aweb’al ri’, jeri’ chi re ri internet satelital ri’, ri kolob’ retal jek’ib’al taq, xuquje’ ruk’ ri nik’aj chik ub’anob’alil kojom rech uwajik kib’ ri nik’aj b’anol k’ax.
Eri cholchak ri’, are b’anom rilik ub’antajil pa k’ilaj taq ik’ ri’, ri tajin kuril ri’ rech utz ub’anik ri ulanem rumal xuquje’ ri k’ilaj taq puqtzukunem chak rech kaq’atexik uwach ri tarjetas SIM, ri IMEI taq xuquje’ xuquje’ ri kemom chakunem ruk’ taq wokajil chak rech telecomunicaciones ri’, rech ruk’ wa’ kaq’atexik ri ub’e’al ub’anob’alil taq ri b’anoj taq k’ax ri’.
Rumal ri’, eri k’amal b¿e rech ri Taqawokajil taq Tz’apib’al Ja, Jorge López Dellachiessa, sib’alaj xub’ij che ri b’anoj chak ri’ are la’ jun nim retal b’anik uwach rech uq’atexik ri b’anoj k’ax k’ayewal ri’. “Eri chakub’al ri’ are rech q’ateb’al uwach ri jek’ib’al retal ri ch’aweb’alil xuquje’ pa taq tz’apib’al ja, pa b’anik nim utzilem chi ke ri konojel ri winaqilal ri’”, xcha’.
Pa le wokaj ub’anik ri chomanem ri’ are jun xk’oji ri viceministro rech Comunicaciones, José Raúl Solares; ri taqawokajnel rech ri Superintendencia rech Telecomunicaciones, Herbert Rubio, rajchak taq ri Ministerio rech Gobernación xuquje’ kuk’ rajchomanelab’ taq ri wokajilal rech ri telefonía rech ri amaq’ tinamit.
Eri q’atb’al tzij rech ri Ministerio rech Gobernación pa reqale’n uchakunik ri Ministro rech Gobernación Marco Antonio Villeda ri’ sib’alaj kakib’ij che eri runimal kichak ri’ are rech ukub’isaxik b’anik uwach pa amaq’el, rech b’a’ eri winaq e tz’apilik man ya’tal taj pa kaq’ab’ ri ch’aweb’alib’al eqam rech tane’ kakib’an ri k’ax chi re, rech kaya’ik uchuq’ab’ ri b’anoj chajinem winaqilal pa kub’al k’u’x xuquje’ pa saqilal ri’.