Eri Amaq’ Iximulew ri’ pa nab’e mul wa’ ruk’ ronojel ri kitzijolil ri winaqil keriqitaj pa tz’apib’al ja ri’ xutz’ib’aj ri kib’i’ kitzijol ri e tz’apilik. Eri jun ub’anikil rech rilik kitzijol, ri kib’anikil kib’antajil xuquje’ ri utz’ib’axik kib’i’ kitzijol pa kemechakub’al ri xmajtaj pa noviembre rech 2025 xuquje’ are wa’ ri xk’isik pawe q’ij kamik ruk’ ri utiqik ri nuk’ulem tzijol ri’ pa le uwachib’alil ri Gestión Penitenciara 360 (GP360) ri’.
Eri uchakuxik ri nuk’ulem tzijol ri’ xuya pa retal rilik ub’anik ri jun uwach ri k’olib’al taq ri tzijol ri kub’al k’u’x ub’anikil ri kitzijol ri 23,837 chi winaqil e tz’apilik pa taq tz’apib’al ja ri’. Chi re ronojel ri’, eri q’atb’al tzij rech ri Sistema Penitenciario (SP) ri kajilab’al ri’ are 2,545 chi e’ajb’anol k’ax kexib’ib’anik e uwinaqil ri jun pandilla rech ri Barrio 18 xuquje’ rech ri Mara Salvatrucha (MS).
Eri viceministro rech Seguridad, Estuardo Roberto Solórzano, sib’alaj xub’ij chi k’o nim upatanib’al rech kak’is ub’anik kasuk’umaxik ri winaqil e tz’apilik ri’ rech ri b’anoj pa jikomal ri chainem pa amaq’ tinamit. Xuquje’ xub’ij che ri uk’utunisaxik ri nuk’ub’al taq kib’i’ kitzijol ri winaqil e tz’apilik pa taq tz’apib’al ja ri’, are la’ kub’an uya’ik uchuq’ab’ ri tzukno’jchak ruk’ ri b’anoj taq chajinem pa taq ri tz’apib’al ja ri’.
Rumal ri’ eri taqawokajnel rech ri K’amoj B’e rech ri Taqawokajil Tz’apib’al Ja ri’(DGSP), a Jorge López Dellachiessa, xuya utzijolil che ronojel ri kib’i’ kitzijol ri winaqil e tz’apilik kolom chik pa le unuk’ulem GP360. “K’o chik ronojel kib’i’ kitzijol konojel ri winaqil e tz’apilk pa taq ri tz’apib’al ja ri’ pa le k’olib’al tzijol ri’”, xcha’.
Eri kib’i’ kitzijol chi kijujunal ri e’ajpache’ ri’ are xb’an uk’amik rilik chuwi retal uwik’aq’ab’ ri’, ruk’ ri ukojik ri kemechakub’al rech uk’amik taq kib’i’ kitzijol ub’i’ biométricos MI-3. Xuquje’ eri kib’i’ kitzijol are xb’an rilik ukojil jacha pa ub’anikil le Registro Nacional rech taq Winaqib’ ri’, ruk’ wari’ kakub’isax uwach ri kib’i’ kitzijol ri’ pa le nuk’ulem tzijol ri’.
Pa le utz’ib’axik ri kib’i’ kitzijol ri’ xuquje’ jeri’ rilik xb’an ri kib’i’ kitzijol pa le jujun taq chakub’al ja ri’, le resaxik ri kachib’al xuquej’ ri utz’ib’axik uwach le jun wujilal taqawokajil. Wa’ ri’, rech kakub’isax qas uwach taq pa le tzijolil, jeri’ xb’anik rech utzukuxik ri wexa’ k’o ri utzelal chi re xuquje’ rech katerne’x ub’anik ri chajinem pa taq ri tz’apib’al ja rech ri rulewal ri amaq’ tinamit aj iximulew.
Ruk’ ri jachakub’al rech ri kib’i’ kitzijol ri winaqilal ri’pa keme’uwachwuj pa kaqiq’, man xan ta ri’ kachakutaj ri’ pa le uk’exnem xuquje’ b’anik k’ak’ taqanem pa taq tz’apib’al ja ri’, xane’ are rech wa’ kanimax ub’anik jacha ri kub’ij pa le Decreto 11-2025, Taqanem Tzij rech Kaq’atexik Uwach ri B’anoj K’ax Kumal Nik’aj Maras ri’.