Sib’alaj xq’atataj uchuq’ab’ ri kamisan winaq ri’, ruk’ ri k’ak’ taqanem pa Rachoch ri Wokajil Japache’ (SP) xuquje’ rumal ri puqtzukunem chajinik xb’antaj ri’ rech uq’atexik taq ri b’anoj k’ax pa taq k’isb’al ri ik’ ri’ rumal ri nimalaja chajinem xub’an ri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda Sandoval, pa le jun ub’ixik xub’an pawe q’ij ri’ chi ke ri winaqilal e’aj iximulew pa le keme’uwachwuj pa kaqiq’ pa taqawokajil.
Eri taqawokajnel rech Gobernación sib’alaj xuya utzijol che xq’atataj pa jun 18.75 por ciento rajilab’al ri kamisan winaq pa le k’isb’al rech ri cuatrimestre rech 2023, man je ta ri’ rk’ ri xk’ulmataj pa junab’ 2024 ri’. Xuquje’ eri taqawokajnel ri’ sib’alaj xub’ij are ri’ xuk’utu ri b’anoj nim chajinem xb’antaj ri’, ruk’ ri utz kemonchak chajinik ri sib’alaj xb’antaj pa rulewal amaq’ tinamit.
Rumal ri’ eri ministro Villeda Sandoval sib’alaj xub’ij che ri chakunem ri’ are la’ xb’antajik rech ri b’anoj k’ak’ taqanem pa le wokajil japache’. “Xmajtaj kajilaxik ri winaq e tz’apil pa japache’ ri’, rech kab’an ri utz kachajixik rumal ri taqawokajil”, xcha’ ri taqawokajnel rech ri Ya’olchajinem pa Amaq’. Eri jun ub’anob’alil ri’ are la’ kuya pa saqil uwach ri kajilab’alil ri e tz’apilik pa japache’, rech ya’ik uchuq’ab’ ri chajinem xuquje’ rech uq’atexik ri b’anoj k’ax k’a pa taq ri rachoch ri japache’ chi ke ri winaqilal pa tinamit.
Xuquje’ eri taqawokajnel rech Gobernación sib’alaj xub’ij che k’o nim uq’atexik ri cocaína ruk’ ri marihuana xriqitajik, are la’ xresaj uchuq’ab’ ri b’anoj k’ax pa taq le rachoch ri japache’ xuquje’ kuk’ ri keriqitaj chi saqil ri’.
Xuquje’ eri nimatat Villeda Sandoval xub’ij che ri ukojik ri Unidad rech Análisis Financiero rech ri División Especializada rech Investigación Criminal (DEIC) rech ri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC), rech uq’atexik ri poq’san chak meb’il ri maj pa usaqilal, rech uq’atexik ri poq’san pwaq meb’il xuquje’ rech ya’ik uchuq’ab’ ri tzukunik chi rij taq jastaq meb’il.
Rumal ri’ eri ministro Villeda Sandoval sib’alaj xub’ij che ri jachakub’al ri’ are la’ jun chakub’al ri k’o nim upatanib’al pa le uq’atexik ri nuk’molaj b’anoj k’ax xuquje’ ri toq’inik pwaq. “Eri xq’atataj ri’ are la’ kuq’alajisaj ri jun nim k’exnem katajinik: rech jun jun nimalaj chajinem, rumal ri taqawokajil, rech tzukno’jchak, rumal che tzij xb’antajik”, xcha’ ri taqawokajnel ri’.
Pa k’isb’al ri’, eri taqawokajnel rech ri Ya’olchajinem pa Amaq’ sib’alaj xub’ij che ri chakunem tajin rumal ri wokom k’amal b’e Amaq’ Iximulew man katanab’ ta ub’anik pa le junab’ 2026 rech kakub’isax ri kachajixik ri winaqilal, rech kaya uchuq’ab’ ri uq’atexik ri k’a pa uwachulew, rech katoq’axik unimaxik ri ya’tal chi ke ri winaqilal xuquje’ rumal ri k’ak’ taqanik k’o pa rulewal amaq’ tinamit.