Eri wokom k’amal b’e Amaq’ man k’ot uwach kuk’ nik’aj b’anol k’ax, man kukuy ta kimak nik’aj b’anol k’ax xuquje’ tajin kub’an kachajixik ri winaqilal ri’.
Eri nik’aj maras kuk’ pandillas ri’ k’o jun nim kaq’atexik b’anom nik’aj molaj b’anol k’ax, jeri’ ri kijastaq pwaqil, tajin k’ut jun kaq’atexik ri nik’aj b’anol k’ax ri’ xuquje’ k’o nimalaj cholchak puqtzukunem chajinik kab’an ub’anik rumal ri Taqamaq’il, pa uchakuxik ri Ministerio rech Gobernación (MINGOB), pa le kaq’atexik ri molaj b’anol k’ax xuquje’ ri nuk’molaj b’anol k’ax pa taq amaqib’ pa Iximulew ri’.
Eri kaq’atexik ri’ are ub’anom uq’atexik jun nimalaj b’anow k’aqanem chi kuwach ri nik’aj pandillas rech ri Barrio 18 y xuquje’ ri Mara Salvatrucha (MS) ri uchajim rulewal ri tinamit ri’. Rumal ri’ eri taqowokaj amaq’ tinamit ri’ xub’ij che kub’ij che k’ot ri kuchomaj kuk’ tane’, xuquje’ man kuxe’j ta rib’ che ub’anik ri kakaj nik’aj b’anol k’ax ri’ rin aj junab’ chik ketajin che b’anow taq ri’ k’ot jun tane’ uq’atim kuwach ri’.
Pa le ukojik taq ri no’jchakub’al rech b’anik taq ri tzukunem ri’; eri b’anon ri puqtzukunem rech b’anow nimaq’ateb’al ri’; ri b’anow taq tzukunem rumal taq q’atb’al tzij pa taq ri qas kab’antaj wi ri k’ax, eri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC) e’uq’atim wi e 31 chi molaj b’anol k’ax e’uwinaqil ri Barrio 18 xuquje’ rech ri MS, pa le junab’ ri’.
Eri nik’aj b’anow k’ax ri’ e k’o 75 xeq’atataj chi ke rumal kab’ixik e’uwinaqilal ajb’anol k’ax xeriqitaj che b’anik k’ax ri’ eri q’atb’al tzij xutaq kachapik ri’. Pa konojel, e k’o 420 chi ajb’anol k’ax e’uwinaqil ri jun Barrio 18 xuquje’ e k’o 315 chi uwinaqil ri jun MS xechapik.
K’o ri awan jastaq xriqitajik
Eri wokajil ajchajin tinamit xkiriq k’ut 2,671 chi k’aqb’al q’aq’ ri k’o q’atb’al tzij chi rij rumal are kojom kumal taq ri ajb’anol k’ax; k’o 152 chi uk’olib’al uq’ab’ k’aqb’alil; xuquje’ k’o 4,231 ub’aq’ taq k’aqb’alil ri’. Xuquje’ xkiriq loq waqib’ chi b’insal ch’ich’, waqib’ kejach’ich’ xuquje’ k’o 237 chi ch’a’web’ab’al rech eqam, eri are ri’ xb’an usolixik ri’ rech xya uchuq’ab’ ri tzukno’jchak chi rij rech xilik we are kojom pa b’anow k’ax toq’inik pwaq, kamisan winaq, pa nik’aj chik b’anow k’ax ri’.
Eri awan jastaq kunb’al riqom, k’o 2,485 chi ch’uti’n k’olib’al ruk’ marihuana; 723 chi ch’uti’n k’olib’al ruk’ cocaína; 538 chi ch’uti’n taq ab’aj rech crack, xuquje’ 46 chi rajilab’al ri’ rech metanfetamina ri’. Xuquje’ xq’atataj eri kik’olme’r kipwaqil eri xq’atataj chi re are Q 1,965,461.55 ri’, pa enero ri’ k’a pawe q’ij kimik.
E k’o resal achib’al pa awalik xeriqitajik
Eri 324 chi resal rachib’al videvigilancia kojom kumal nik’aj b’anol xriqitaj loq kumal ri kemon wokajil ajchajinelab’ ri’ ri xkiq’atij nik’aj molaj b’anol k’ax ri’ rech kekowokon kakiterne’j ri kilik kachajixik ri puqtzukunem kumal ajchajin amaq’ tinamit ri’, jeri’ chi ke taq ri winaqil pa tinamit che ri k’o kachoch chi la’ k’ut ri xb’an wi utzukuxik ri’ rech pa rulewal ri nimatinamit Iximuelw xuquje’ pa Chimaltenango.
Pa ronojel ri resal taq rachib’al ri’, k’o 162 are kojom kumal ri jun Barrio 18; k’o 86 kumal ri MS, xuquje’ k’o 76 kojom kumal nik’aj molaj kakib’an k’ayin awan kunb’al, kumal nik’al elaq’omab’ chi rij taq kejach’ich’ xuquje’ kumal nik’ajm chik b’anol k’ax ri’. Eri kemechakub’al ri’ are xkikoj nik’aj b’anol k’ax ri xkikoj chi rij taq kitak’alib’al ri k’amsaqil, chi uwach taq kachoch winaq, jeri’ pa tinamit ri’.