Rumal ri b’inik pa taq ri juyub’ ri k’o w ori nim korlimchajinik (estado de sitio), eri k’amal b’e rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, ruk’ ri Taqawokaj rech Ajchajil Amaq’, Hénry Sáenz, xe’opan pa Puerto Barrios, Izabal, rech kilik jas ub’anik ri puqtzukunem tajin ub’anik ri k’o pa le Decreto Gubernativo 08-2026 xuquje’ rech katerne’x ub’anik ri chomanik rech chajinem pa le juyub’ tinamit ri’.
Pa le q’ij ri’, e’achb’ilam rumal le q’atol tzij rech k’amal b’e tinamit ri’, nan al Gilda Imelda Córdova, eri q’atb’al tzij xkib’an jun b’ink pa le nimalaj palow rech ri Caribe, pa taq ri k’olib’al ri sib’alaj nim kib’anik, rech kach’ob’ik ri b’e xuquje’ ri taq k’olib’al ri rajawaxik che ri chajinem ri’. Eri ilonik ri’ kub’an ya’tal nim uchuq’ab’ ri chomab’al rech ri junam chak kech ri Taqawokaj Ajchajinelab’ rech Tinamit (PNC) ruk’ ri Taqawokaj Ajchajinelab’ Ilonel Amaq’ Iximulew, xuquje’ rech k’o nim uchuq’ab’ ya’tal pa taq ri nimab’e xuquje’ pa taq ri kik’olib’al keriqitaj ri k’ilaj molaj b’anol k’ax kekamisanik rech kakib’an itzelal pa awalik.
Pa le uq’ijol le solinik ri’, xq’alajisaxik che ri nimachak rech chajinem pa Izab’al kaya’ uchuq’ab’ pa taq ri tinamit rech Puerto Barrios, pa Morales xuquje’ pa El Estor, ri ilomche chi la’ k’ut k’o wi uchuq’ab’ b’anow k’ax. Eri chak ri’ kuk’am ub’e rech uya’ik uchuq’ab’ ri kik’olem ri winaq pa jikomal pa taq le tinamit ri’, rech uq’atexik taq ri b’anow k’ax xuquje’ rech uqasexik kichuq’ab’ ri molaj b’anol taq k’ax ri xkitz’ilob’isaj ri kijamaril kijoremal ri winaqil tinamit ri’.
Chak patan pa utzilal chi ke ri winaqil
Eri q’atb’al tzij rech ri b’anow korlim chajinem pa tinamit xuquje’ ri xchakux rij kumal taq ri taqawokaj rech Gobernación ruk’ ri rech Defensa Nacional, ruk’ ri utob’anik ri Q’atb’al Tzij rech Tzukunem ub’i’ Ministerio Público oa taq ru cgaj ru taqal chi ke.
Chi ke taq ri kitaqim ub’anik wi ri chak ri’ rech kab’an uchajixik ri rulewal ri tinamit, rech kachajixik kasolixik pa taq ri nimab’e pa tinamit xuquje’ pa uwi’ taq palow, jeri’ pa taq ri nimaja’, ri nimachoy; rech ketzukuxik kechapik ri winaq b’anol k’ax ri taqom kichapik xuquje’ ri e q’alajisam chik kumal taq ri q’atb’al tzij ri e taqal chi kij ri’.
Xuquje’ eri chak puqtzukunem ri’ utaqim kaq’atexik taq ri ajb’anol k’ax che ri k’o nim uchuq’ab’ ri itzel taq pwaqilchak kuk’, pa le resaxik ri awam tiko’nib’al rech marihuana xuquje’ koka, xuquje’ uq’atexik uwach taq ri k’otow ulew ab’aj ri man ya’tal taj kakesaj b’i, jacha ri je’l ab’aj ub’i’ jade xuquje’ ri q’anapwaq le oro, ririqom pa Izabal ri man k’ot kiwujil rech ya’tal tane’. We taq b’anow ri’ are jun uxe’al ri kuya pwaq chi ke nik’aj molaj b’anol k’ax, nim kaq’atexik kab’an rumal taq ri Nimasaq Amaq’.
Eri kik’oji’ik ri nim wokaj ajchajinelab’ ri’ are rumal rajawaxik ri kachajixik ri e’alaxik winaq e’aj iximulew ri’ xuquje’ rech kilik che ri wokaj winaqilal ri’ kakiriq ta chik ri k’ax kab’an kumal ri nuk’molaj b’anol taq k’ax pa taq tinamit pa uwachulew. Eri nim utaqixik chajinem pa taq ri kulewal tinamit xuquje’ ri usaqab’exik uwach ri k’olib’al ri kaq’ax wi taq ri nimab’e xuquje’ ri kakoj wi taq ri jastaq, pwaq, chakub’al rech ri amaq’ tinamit, ri are k’o pa kaq’ab’ b’anol k’ax ri kakikojo pa taq ri kamulib’al rech b’anow taq k’ax ri’.

