Are chi’ xmajtaj ri nimakorlim chajinem pa Zacapa xuquje’ pa Izabal, ri taqom ub’anik ub’ixik pa le Taqanik K’amal B’e Amaq’ 08-2026, eri Ministro rech Gobernación, nimatat a Marco Antonio Villeda, xopan pa le k’olib’al katajin wi ri nimalaj chajinem katajin kumal ri Wokajil Ajchajil Tinamit (PNC), rech kurilo ri chajinem tajin kumal taq taqanel xuquje’ ri puqchajinem tzukunik kub’al k’u’x ri’. Are chi’ xb’e eri ministro ri’ xrachila’x rumal ri ministro rech ri Defensa, a Henry Sáenz. Xuquje’ xopan chi la’ ri viceministro rech Antinarcóticos xuquje’ Seguridad Fronteriza, a Víctor Cruz, ru’ ri k’amal b’e rech ri PNC.
Pa we q’ij ri’, ri nimalaj k’amal b’e rech ri Taqawokajil Ajchajinelab’ Winaqil pa Tinamit, xopan pa uk’olib’al puqchajinem tzukunik ri’ xuquje’ ruk’ ri Taqawokajil Ajchajinelab’ Amaq’, ri jun taqawokaj molaj ri’, rumal ri taqanik rech ri q’atb’al tzij, are k’o pa uwi’ ri ilonik pa taq ri q’ij rech nimak’axk’olil. We taq chak ri’ are uwach ri komon chak tajin kumal ri komon ajchajinelab’ rech kakinimarisaj ri kik’olem ri q’atb’al tzij xuquje’ rech kakichajij ri kulewal ri keb’ tinamit ri’.
Pa we jun cholaj tzij ri’, eri patanelab’ rech ri q’atb’al tzij xkib’ij chi rij ri ch’ob’ow kub’ij ri Estados Unidos rech América rech ke’ukoj ri molaj winaq Le Lorenzana, Le Huistas xuquje’ Le Mendoza pa taq ri q’atb’al tzij rech kab’an k’ajisab’al wachaj chi ke ri e k’o pa taq ri molaj b’anol k’ax rech k’ayin awan kunbal ri’ pa taq ri jalajoj nimatinamit. We jun tob’anem ib’ ri’ kuya’o rech kaqamol qachuq’ab’ rech keqariqo xuquje’ rech keqaqasaj kichuq’ab’ ri molaj b’anol k’ax ri’, rech kaqaq’atej ri kib’e ri kipwaq xuquje’ ri keqaq’atej rech kakik’ayij ta chik ri awan jastaq kunb’al, ruk’ taq utzilal che ri chajinem katajin pa Iximulew xuquje’ pa Estados Unidos ri’.
Nuk’cholchak rech chajinem pa juyub’ tinamit
Eri nim taqawokajnel Villeda xub’ij ucholajil ri cholchak rech kechajinik pa taq nimab’e, nima ja’ xuquje’ pa taq nima cho, xuquje’ kab’an ri puqchajinem rech ketzukuxik xuquje’ keriqitajik, rech kechapik ri winaq ri taqom kachapik rumal ri’ Ministerio Público. Xuquje’ rech kaq’atexik ri narcotráfico, ri tiko’nijib’al rech koka xuquje’ marihuana, rech kaq’atexik ri k’otob’al je’l juyub’ ab’aj ri man ya’tal taj kak’am b’i ri xriqitaj pa Izab’al ri’.
Pa uwi’ we k’isb’al chak ri’, ri ajpatanel xub’ij che xriqitaj ri uq’atexik ri k’otb’al ri je’l raxaab’aj (jade) xuquje’ q’anapuwaq (oro), ri man ya’om taj uq’ij, uwujil rech ya’b’al uq’ij ri ya’tal rumal ri Taqawokajnem rech Uchuq’ab’il xuquje’ K’otb’al Ab’ajil Ulew (Ministerio rech Energía xuquje’ Minas). Eri man suk’ taj taq chak ri’, xuquje’ are kub’an k’utunisab’al uk’iyisab’al puwaq chi ke ri molaj ajb’anol taq k’ax, ri kipoq’isam taq kichak, man xaq ta xuwiri’ ruk’ ri k’ayin awan kunab’al.
Villeda destacó que las acciones se desarrollan de manera planificada y articulada entre los ministerios de Gobernación y de la Defensa, con la participación del Ministerio Público para avanzar en las diligencias correspondientes y la desarticulación de las estructuras del crimen organizado vinculadas con el narcotráfico y el sicariato.
Ri Villeda xuk’ut chi ri chak tajin kab’an pa cholajil xuquje’ pa junamil chikixo’l ri Ministerio de Gobernación xuquje’ ri Ministerio de la Defensa, ruk’ ri utob’anik ri Ministerio Público rech kab’in pa uwi’ ri tzukunik chi kij xuquje’ rech ketz’apix uwach ri molaj ajmakib’ ri e k’o pa ri k’ayin awan kunab’al xuquje’ ri kamisanik.
Kanimarisaxik kuwach ri winaqil pa tinamit ruk’ kiq’ijob’al
Ri taqawokajnel q’atb’al tzij ri’ sib’alaj xuya’o ub’ixik che ri chajinelab’ are kataqim kachajixik ri winaq e k’o pa Zacapa xuquje’ Izabal, ri konojel ri’ man e k’o taj pa b’anow k’ax ri’, ri kakiriqo k’ax rumal taq ri ch’o’j b’anow k’ax. Rumal wa’ eri Ajchajinelab’ Amaq’ ri k’o upatan rech kitzalix loq ri joremal utzilal chi ke ri winaq ri alaxik rech kakib’an ri kichak pronojel q’ij pa utzilal.
Eri chak puqtzukunem chajinik kab’an na na pa le uq’ijol ya’om kab’an ri nim korlim chajinik tzukunem, pa juk’al lajuj (30) q’ij, jas ri kub’ij ri taqanik rech q’atb’al tzij, rech kuya’o nim uchuq’ab’ ri chajinem pa le rulewal tinamit, rech uq’atexik ri itzelal k’axk’olil xuquje’ rech katzalix loq ri joremal kub’al k’u’x pa taq ri tinamit.
