Eri uq’atexik taq ri b’anow k’ax, eri chak b’anom pa kaq’atexik ri nuk’molaj b’anol taq ruk’ ri ya’ik uchuq’ab’ ri chak patan kakib’an ri wokaj ajchajin tinamit are ri’ runimal tzij ri xtijob’ex pa le nimatzijolinik ub’i’ La Ronda, xb’an pa le Nima Rachoch Amaq’ k’o pa uk’u’x nimatinamit. Are ri’ xk’am ub’e ub’anik rumal ri k’amal b’e Amaq’, Bernardo Arévalo, rachi’l le ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda ri’.
Eri k’amal b’e amaq’ ri’ xub’ij che pa le nab’e panik’aj uwach le junab’ 2026 sib’alaj xq’atataj pa jun 10% pa junam ta ruk’ ri xk’ulmataj pa 2026 ri’, rumal k’ut e 163 chi winaq xeto’tajik ri xekam ta chik. Jeri’ xub’ij che ri b’iw ub’iik chi rij toq’inik pwaq ri xqaj pa jun 38% xuquje’ e k’o e k’ilaj chi winaqil xechap ri’ chi rij taq ri b’anow k’ax xkib’ano, e’are la’ ri xechap kumal ri wokajil ajchajin tinamit.
Xub’ij che ri Ajk’amal B’e Amaq’ katajin che ukowirsaxik uchak patan ri Amaq’ rech kub’an ri nimalaj chajinem pa tinamit.
Rumal ri’, xuya utzijolil che pa agosto ke’ok na ri’ e 3,200 chi k’ak’ reqa’lenelab’ ri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC) rech kakib’an ri puqtzukunem xuquje’ eri toq’im kak’is katijoxik e 12 mil chi e’ajchajinelab’ ri’ pa le taqanem tzij ri’.
Eri Arévalo uquje’ xuya utzijol che pa septiembre kepe ri’ e kaq’o lajk’al chi k’ak’ ch’ich’ rech chajinem, e k’o k’ilaj pa kajib’al ri ch’ich’ rech chajin tinamit ri’ ri keloq’ik pa taq le k’isb’al wuqub’ junab’, e’are ri’ kejach pa ronojel ri amaq’ tinait rech kakowirsax uchuq’ab’ ri b’anow puqtzukunem rumal ri taqawokajnem. Xuquje’ sib’alaj xub’ij che k’a pa 2024 e kojom chik oxk’al (60) chi comisarías, subestaciones xuquje’ estaciones rech chajin tinamit pa taq jalajoj tinamit ri’.
Pa b’antajil ri japache’ tz’apib’al, eri k’amal b’e amaq’ xub’ij che ri katerne’xik ub’anik taq ri chak rech kayak ri rachoch ri japache’ tz’apib’al ub’i’ El Triunfo, pa Morales, Izabal ri’. Xuquje’ xub’ij che kuk’am uchuq’ab’ le Guardia Penitenciaria ri’ are chi’ keb’el loq ri k’ak’ jupuqil chi ajchajinelab’ pa le nab’e q’ij rech julio ri’ xuquje’ xub’ij che ri ukab’ jupuqjil ri’, are kiwach e jo’lajk’al (300) chi ajtijoxel, ri kamajtaj katijoxik pa noviembre ri’.
Le Taqawokajnel Villeda xub’ij
Eri Ministro Villeda xuya utzijol che k’a pa 2024 le Tijob’al rech Wokajil Ajchajin Tinamit uk’isom katijoxik e 6,218 chi eqa’lenelab’ ri’. Xuquje’ xuya utzijol che pa noviembre ri kamajtaj jun chik uwach b’anow katijoxik e wuqq’o’lajk’al (3 mil) chi e’ajtijoxel, ri kakik’iso katijoxib’ kib’ pa agosto rech 2027, uwach ri’ le nimachak rech kekoj e juchuy lajq’o’ (12 mil) chi k’ak’ e’ajchajinelab’ pa tinamit pa le taqanem tzij pa amaq’ k’o chanim.
Le taqawokajnelri’ xuquje’ xuya utzijol ub’ixik che k’o k’ak’ rachoch taq chajinem xeyak ri’ pa San Benito, Petén, xuquje’ pa Villa Nueva, jeri’ k’o jastaq meb’il xloq’ik rech kakowirsax ub’anik taq ri puqtzukunem kab’an rumal ri taqawokajil ri’. Xub’ij k’ut che ri chakunem ri’ are la’ uwach taq ri jun cholchakunem rech kasuk’umaxik taq rachoch ri chajinik, ri kanimarisax uwach xuquje’ ri kaya’ nim uchuq’ab’ ri uq’atexik taq ri k’ax.
Pa le kaloq’axik ri kichak kipatan ri ajchajin tinamit, eri nimatat Villeda xuya ub’ixik che ri ya’b’al kiwa kirikil ri PNC ri’ are xk’ex uwach ruk’ jun bono rech tojb’al kiwa kirikil kakitijo rech Q1,200 chi pwaqil ri’, ri xya chi ke konojel taq ri eqa’lenelab’. Xub’ij k’ut che ri rajtijoxel ri PNC xuquje’ kya jun pwaq tojb’al chi ke rech rajil ri kakitijoj kib’ ri’.
Eri ministro xuk’iso ub’ixik, che are chi’ xopan pa le juk’al b’elejeb’ (29.º) ujunab’ ri’, eri wokajil ajchajin tinamit ri’ e k’o ri rajchak, ri k’o utzilal ya’tal chi ke xuquje’ are rech kakib’an k’ilaj taq puqtzukunem, maltyox b’a’ chi re ukojik ri jupuq chi chakub’al ri’, ruk’ ri jupuq chi ch’ich’, chi chalecos antibalas, ru’ k’aqb’alil, ri kejach’ich’ xuquje’ ruk’ ri kemechakub’al ri’ rech kuya uchuq’ab’ ri b’anow chakunem rech chajin winaqilal pa ronojel amaq’ tinamit ri’.
