Ruk’ ub’anik ri nimarisab’al eta’mab’al, kaya uchuq’ab’ kichak ri taqawokajil rech kaq’atexik ri itzelalaj taq b’anol k’ax pa tinamit.
Ri q’ateb’al chi rij k’ayij itzel awan kunb’al xuquje’ ri nima’q taq b’anol itzelal k’ax pa taq ri tinamit, kachuq’ub’isax uk’utunsanik rech ri juwinaq (20) rajchajinelab’ ri División rech Puertos, Aeropuertos xuquje’ Puestos Fronterizos (DIPAFRONT) ri’, Subdirección General rech Análisis rech Información Antinarcótica (SGAIA) xuquje’ rech ri Subdirección General rech Investigación Criminal (SGIC) rech ri Nimawokaj Ajchajil Tinamit (PNC), ri xek’oji pa le Tijonik chi rij ri Q’atel Contrabando, Chajinem pa taq K’ulb’a’til xuquje’ Q’atel K’ayin Awan Kunb’al.
Eri tijonik ri’ chi rij opanem pa le Empresa Portuaria Quetzal (EPQ), pa Escuintla, xuquje’ pa le Aeropuerto Internacional La Aurora (AILA), zona 13 rech nimatinamit, chi la’ ri’ eri ajchajinelab’ xkich’ob’ pa nab’e mul chi rij taq ub’anik ri solinik, ri chajinem kumal wokaj winaqilal xuquje’ ub’anik ri chajinem kub’al k’u’x chi ke ri ajchakib’ rech q’atel awan jastaq kunb’al ri’ xuquje’ q’atel taq b’anol k’ax makak ri’.
Kichakunik ajchajinelab’
Eri viceministro rech Antinarcóticos, Víctor Cruz Reynoso, xuk’am ub’e ri moloj xtz’apixik, xub’ij ri’ che ri molaj ajchajinelab’ ri’ ronojel chuq’ab’ kakiq’atij ri b’anoj k’ax pa taq tinamit xuquje’ ri b’anow chajinem pa taq kijaqib’al nima’q jukub’, xik’ach’ich’ xuquje’ pa taq k’ulb’a’til. “Rajawaxik kamolik taq ri utzijol, ri rajawaxik b’a’ uk’utusanik xuquje’ rech kakoj pa b’anow sak’ajil chajinik, xuquje’ are la’ kab’anik rech chajib’al ri k’ulb’a’til xuquje’ pa taq tinamit rech nuk’molaj itzel b’anoj k’ax”, xcha’.
Ri xub’ij ri rajk’amal ub’e ri Cámara rech Industria rech Iximulew (CIG), a Valeria Prado, sib’alaj xub’ij ch ri chak rech we molaj ajchajinelab’¿ ri’ are qas rajawaxik rech q’atel ri contrabando, ri elaq’nik rech aduanera xuquje’ nik’aj chik b’anow k’ax. Jeri’ xub’ij che ri utzijol ri’ k’o nim uq’ij are chi’ kak’am uwach, ri kaq’ax ub’ixik pa saqilal xuquje’ kub’an uwach taq chomanik pa le kato’ik kachajixik ri winaqilal.
Eri a Héctor Prera, director Adjunto rech ri PNC, xuya’ uq’ij upatan ri chak kumal ri molaj ajchajinelab’ ri xkik’iso ri tijonik. Xuquje’ ri xub’an ri sik’onem ub’ixik ri’ rech kakijipij ri eta’mab’al xkib’an uch’ob’ik, are k’ut, kiq’alajin pa le utzilal chak kakib’ano, pa ronojel taq ri kakichomaj, pa taq ri chak che ri kub’an ri taqawokaj rajawaxik are kakiya chi ke ri winaqilal e’aj iximulew.
Uq’ij ri tijonik
Pa taq le oxib’ uwach wuqq’ij rech tijonem ri’ xuquje’ xk’utik chi rij taq nab’ejsab’al b’anik chak xuquje’ kakich’ob’ uya’ik ri no’jib’al; chajinem pa kematz’ib’al, kematz’ib’al no’jchomanem xuquje’ rech kakoj ri IA; no’jib’al rech pwaq; uchajixik ri jastaq pwaqb’al; ri tojinik q’axeb’al k’ulb’a’til; uch’ob’ik uchajixik ri k’axk’olil; no’jib’al b’anik uwokik wuj, ruk’ nik’aj chik. Xuquje’ xeb’an ri tijonik ub’anik uwach no’jib’al xuquje’ rech e b’insal ch’ich’, tak’alib’al rech pwaq xuquje’ ri pwaq pa kematz’ib’al, ri no’jib’al rech kematz’ib’alil.
Ri komon chak chi kixo’l ri Ministerio rech Gobernación (MINGOB) ruk’ ri CIG, sib’alaj nim upatan uchuq’ab’ ri kichak jalajoj taq molaj pa uwi’ ri chajinem pa taq xik’ach’ich’ xuquje’ pa taq k’ulb’a’t ulew, jeri’ chi rij ri q’atel ri elaq’nik chi rij awan k’ayij, ri q’axenik jastaq man totatal ta ri’ pa q’atb’al tzij aduanera, ri uq’axexik awan kunb’al, xuquje’ nik’aj chik b’anoj makaj chi kixo’l taq tinamit.
