Le ya’ik uchuq’ab’il ri b’anow chajinem tzij tajin rumal le División rech Puertos, Aeropuertos xuquje’ Puestos Fronterizos (DPIAFRONT) xuquje’ rumal le Subdirección General rech Análisis rech Información Antinarcótica (SGAIA), ri keb’ wokaj uq’ab’il le Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC), xub’an upatan ri’ rech pa le utzilaj chajinem xb’an chi rij taq ri k’ayib’al jastaq ri maj uwujilal kaq’ax loq pa amaq’ tinamit ri’ le upetib’al loq pa taq le puertos marítimos ri’.
Eri upatan ub’anom wari’, eri q’atb’al tzij e kowoninaq che utzukuxik che uriqik ri k’aqb’al q’aq’ ri man k’ot uwujilal jacha ri rajawaxik chi rij pa le uk’amik loq pa amaq’ tinamit ri’. Jeri’ k’o ub’aq’ k’aqb’alil ri riqom chi loq.
Pa le jun ub’ixikil tzij ri’, eri q’atb’al tzij rech ri PNC xkiya utzijol le riqom chik pa taq le rachochib’al ri portuarios ri k’o pa rulewal tinamit rech Izabal, chi la’ k’ut pa Puerto Santo Tomás de Castilla xuquje’ pa le Portuaria Chiquita.
K’i uwach taq k’aqb’al q’aq’ ri’
Jacha le kub’iij pa le ub’ixikil tzij ri’, rech enero k’a pawe q’ij ri’ riqom chik 30 chi raqarik k’aqb’al, 81 chi raqaj k’aqb’alil, keb’ chi carabinas, 28 chi kupkik k’aqb’al q’aq’, keb’ nitz k’aqb’al q’aq’ ruk’ 83 chi k’olib’al ub’aq’ k’aqb’al ri’. Uwach wa’ ri jupuq chi k’aqb’alil ri’ petinaq junam ruk’ taq ri ub’aq’ k’aqb’alil, pa ronojel ri’, k’o 16,587 chi k’aqb’alil q’aq’.
Eri xriqitaj ri’ are la’ uwach taq ri nimachak ub’anim le PNC pa ya’ik uchuq’ab’il ri chajinem pa taq ri k’ulb’a’t juyub’ xuquje’ pa taq le puertos rech ri amaq’ tinamit, jeri’ rech kaq’atexik taq ri k’aqb’al q’aq’ rech kaq’ax ta chi loq’ rech b’a’ kakoj ta chik kumal ri e’ajb’anol taq k’ax ri’.