Are b’a’ rech kataqixik rech ya’ik uchuq’ab’ taq ri eta’mab’al b’anow chakunem kumal taq ri e’ajno’jchakunel rech ri ya’talil tob’anem xuquje’ rech kab’an le b’anik ri k’ak’ utzib’elil, le Registro rech ri Personas Jurídicas (REPEJU) rech ri Ministerio rech Gobernación, pa kemonchak ruk’ le Colegio rech Abogados xuquje’ Notarios rech Iximulew (CANG), xkib’an jun nimalaj k’uttijonem ri’, chi ke taq ri abogados xuquje’ notarios pa kawokajilal ri’.
Le b’anow tijonem ri’ are xya’taj pa le uwachwujil pa kaqiq’ rumal le Unidad Académica rech ri CANG xuquje’ xb’an ri tijonem ruk’ ri k’ak’ tijonem pa uq’ijol ri’ ruk’ ri k’ak’ katz’ib’axik taq ri wokajilal ri kib’i’ (ONG), jacha le fundaciones xuquje’ le asociaciones civiles ri’, jeri’ le runimal uwach taq rech pa utz le katz’ib’axik kab’an ri kiwujilal ri’.
Pa le uq’ijol ri’, le tatb’enelab’ sib’alaj xkib’an reta’maxik ri ub’anikil xuquje’ chi rij taq le wujilal rajawaxik rech pa le uwach taq uwokib’alil, rech le ketz’ib’axik xuquje’ eri k’ak’ taq wokajil are rech ke’ok rech pa man k’ot pwaq kakimol chi rij taq, rech kataqixik katz’ib’aexik xuquje’ rech kanimaxik ri ub’anikil taq pa uq’ijol ri’.
Le REPEJU ri’ are la’ jun chi ke uq’ab’il le Ministerio rech Gobernación are la kub’an le kub’al k’u’x uchajib’al le q’atom tzij chi ke le winaqilal e’ajtzijonelab’ rech taq wokajil ri’ ri maj poq’san chak pwaqil le maj pa usaqil ri’, e’are jacha taq le asociaciones, fundaciones, le kemontyox rech ch’a’wem chi kaj kuk’ le rech kojonem ri’ ruk’ le organizaciones no gubernamentales ri’. Xuquje’ ya’tal pa uq’ab’ ri’ rech ke’utz’ib’aj ri kitzijol pa amaq’ tinamit ri’, jeri’ ri e rajchomanelab’ ri’, le kikemon e’ajk’amal kib’e xuquje’ ruk’ taq le ub’anikil le kitaqanib’al ri’.
Eri jamalil rech taq tijonem ri’ are la’ katob’anik rech ub’anik ri utzilaj unuk’ik le kiwujilal pa le katz’ib’ax wiri’, rech k’ot sachonem kab’an chi rij xuquje’ rech kakib’an pa usaqilal le b’anow taq q’atb’an kichak ri’. Xuquje’ are kuya chi ke ri e’ajno’j taq chakunel rech ya’tal pa kiq’ijol ri ub’aniki8l ri chak kichalub’al rech k’ax taj kakib’an ri kapatanexik ri winaqilal ri’.
Eri b’anowem ri’ are la’ uwach le b’anow taq le nim kemonchak pa taq wokajilal ri’ rech ub’anik pa uk’ak’alil ri katz’ib’axik pa kisaqilal ub’anikil le kichak le wokajilal rech maj upoq’saxik chak meb’il kumal pa Iximulew, rech b’a’ kab’an jun q’atb’an chak ri’ le sib’alaj utzilal, le k’o pa usaqilal xuquje’ le k’ax ta kapatanexik le winaqilal kub’ano.