Eri jun taqawokaj amaq’ pa saqilal tzij, are ri kupatanij ri rajawaxik chi ke ri winaqilal ri’
Eri e’ajchak patanel pa tinamit rech jalajoj taq taqawokajil ri Amaq’ ketajin pa k’uttijonem chi ke chi rij pa junamamil ri chak patan rech ri Ya’talil Utzijoxik B’anom Chak pa Amaq’ ri’. Eri jun b’anikil rech tzijob’elil are kuya ub’ixik tzij taq b’anom, rech ya’el utzijob’exik ri utz taq b’anom chak, rech kach’ob’ik ri kow chak ri’, rech ya’ik ub’ixik chi rij ya’talil utzijoxik chak b’anom ri’ xuquje’ rech katunik ri kow chak pa kemon ub’anik pa Iximulew.
Eri uq’ijol ri’ are rech kab’an utzijoxik uwach ri chak kumal taq ri wokajilal pa tinamit pa le ub’anik chak, pa taqom chak, pa ub’anik pa uq’ijolil xuquje’ rech ya’tal utzijoxik ri b’anom chak pa tinamit, jeri’ ri ub’anikil ri chak cholajisam, xuquje’ ri ub’anikil chi jujunal rech tzijob’em uwach ri upetisam ri’.
Xuquje’ xb’an utzijoxik ri q’atow rech ub’anik, ri itzelal uya’om, xuquje’ ri kemonchak b’anom kumal ri wokajilal rech ya’talil utzijoxik uwach pa tinamit k’a pa 2030 ri’.
Ri cha b’anom pa wokajilal
“Eri b’anob’al chak ri’ ya’tal taj rech kub’an utukel ri jun wokajil, rajawaxik b’a’ e’are jun ri winaqilal chi rij, ri k’aslematzij chak b’anom chi rij xuquje’ ri eta’manik chi rij kumal taq ri wokajilal kechakun pa tinamit. Eri jujun wokajil ri’ are kub’ano, kuq’ato xuquje’ kukoj ri utzijolil ri rajawaxik rech kanimax ub’anik taq ri chak upatan”, xcha’ ri viceministra rech Tecnología rech ri Tzijol xuquje’ Tzijob’enem, Karen Ortiz, ri xnab’ejik che ub’anik ri riqon ib’.
Xub’ij che chi rij taq jujun tzijol ri’ k’o ri chak b’anom chi rij, k’o ri jun unuk’ulib’a b’anom xuquje’ k’o ri kemonchak b’anom chi rij rech xb’an le rilik ri k’ax ub’anikil kuya’o ruk’ taq ri ya’talil tzij kub’an ri’ rech pa jun utz ub’anik taqom chak ub’ixik chi rij. “Eri jaqik uwach taq ri tzijol ri’ man xaq ta ri’ kuya tane’ utzijol ri’, xane’ are kumaj ya’ik uchuq’ab’ ri ub’anikil pa taq ri wokajilal e’ajb’anol ri’, e’ajnuk’ul uwach, ri wujib’al tzijol ub’ixik ri’ xuquje’ rech k’o pa uq’ijol ub’anikll taq ri tzijol ri’”, xcha’ ri viceministra Ortiz.
Ri chak b’anom kumal amaq’ib’
Eri Rosse Diegues,ajchomanel Residente Adjunta rech ri Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo (PNUD), xub’ij che ri k’uttijonem ri’ are kub’an ya’ik utzijol ri chak kakib’an ri wokajilal pa tinamit rech poq’san taq chak, rech solib’em taq chak xuquje’ rech ukojik taq ri tzijol. “Kaqaj uj kaya utzijoxik chi rij ri chak b’anom, ri rajawaxik kachomaxik, xuquje’ ri uq’ijol ya’talil rech uch’ob’ik ri rajawaxik ub’anik pa tinamit chi rij taq ri tzijol ri’.
“Eric o-creación ri’ man xaq ta ri’ jun ub’anikilem rech kanuk’ uwach ri wujilal. Xane’ are jun ub’anikil rech kakub’isaj ub’anik taq ri rajawaxik ri’, rech kukoj jalajoj taq rilik ub’anikil xuquje’ rech kub’an le uwokik. Eri taqom ri’ man are taj rech ya’tall rilik uwach ri tzijol rech xaq tane’ rilik, rajawaxik b’a’ kaqata jun tzijol ub’anik ri k’ax umajom ub’anik uwokik, rech b’a’ kaqab’an utz che ri uchomaxik xuquje’ rech utz b’a’ ri chak niman tzij kaqab’an pa tinamit rech kaqasuk’umaj ub’anik chi rij ri’”, xcha’ ri Diegues.
Ri kemonchak kumal wokajilal
Eri José Reyes, ajchomanel rech ri Comisión Presidencial rech ri Gobierno Abierto xuquje’ Electrónico (GAE), sib’alaj xub’ij che ri ya’talil ub’anikil ri’ are la’ kub’an uchomaxik ub’anik pa kemon tzij, rech kub’an rutzilal ri chak pa jujun taq wokajil ri’, ri are la’ kab’antaj ri’ rech b’a’ kakoj pa le jun utzilaj uwokik uwach ri ya’talil rilik tzijol ri’.
“Eri tzijol ri’ che are chi’ ya’tal le rilik, pa uq’ijolil, ri kub’al k’u’x, ri rech kakoj uwach pa jumul chik xuquje’ we k’o pa utzilal unuk’ulemal ri’, are la’ katob’anik rech kuya uchuq’ab’ pa saqilal, rech k’ax ta uch’ob’ik rilik uto’ik ub’ixikil, rech kutoq’aj kitatab’enik ri winaqilal xuquje’ rech kub’an k’ak’ taq ya’talil b’anikil ri’”, xcha’ ri Reyes.
Pa le k’uttijonem ri’ xuquje’ xek’oji ri e’ajilonel b’anonel chi rij pa tinamit, ri wokaj winaqilal e’ajchomanelab’, ri nimatijob’anikil xuquje’ ri wokaj e’ajtzijolinel. Are ri’ xb’antaj pa taq le 26 xuquje’ 27 rech agosto ri’ rech xkoj pa le jalajoj rilik ub’anik ri’ xuquje’ pa utzijob’elil, ri tob’anem ri kemonchak ub’anik rech katerne’xik ub’anik pa le kemon tob’anem chi rij ri jun ub’anikil ri’ ri rajawaxik pa tinamit.