Eri reqa’lenelb’ le Subdirección General rech Análisis xuquje’ Información Antinarcótica (SGAIA) uq’ab’il le Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC) xk’is ri katijoxik rech uch’ob’ik uwach taq ri Awan Kunb’al Kaq’ab’arisanik, are ri’ jun tijoninem chi rij ya’el uchuq’ab’ ri chak puqtzukunem kumal ri ajchak rech pa le uq’atexik ri molaj e’ajk’ayin awan kunb’al ri’ ruk’ nik’a chik b’anow k’ax jacha ri ruk’ ri’.
Eri choltijonem xya’taj rumal le Observatorio Nacional rech Q’ateb’al Awan Kunb’al ri’ uq’ab’ le Secretaría Ejecutiva rech ri Comisión q’atenel ri Tijowitzel Kunb’al ri’xuquje’ rech Uq’atexik ri Q’axen Awan Kunb’al ri’ ub’i’ (SECCATID), ruk’ ri utob’anik le Instituto Nacional rech Ciencias Forenses (INACIF) xuquje’ ruk’ le Escuela rech Ciencias Psicológicas rech ri Universidad rech San Carlos rech Iximulewal (USAC) ri’. Are la’ xya’taj chi ke ri e’ajeqa’lenelab’, e’ajchak xuquje’ e’ajno’jchakunel rech ri taqawokajil che ri kechakun pa le q’ateb’al, pa chajib’al jaq’ataj uq’atexik ri awan kunb’al.
Eri uq’ijol ub’anik ri tijoninem ri’ xumaj lajuj uwach chi wuqq’ijob’al, eri e’ajtijoxel ri’ rech taq ri jalajoj uwach taqawokajil rech Amaq’ xetijoxik chi rij ukojik ri uch’ob’ik reta’mab’alil ri’ xuquje’ rech uch’ob’ik reta’maxik uwach taq ri jalajoj taq awan kunb’al e k’olik. Jeri’ xetijoxik chi rij uch’ob’ik reta’maxik uwach ri uk’u’x awan kunb’al ri’, jeri’ rech uch’ob’ik ri k’axk’olomalil kub’an ri uk’u’x awan kunb’al ri’ che ri kich’akul kib’aqil kakik’el le winaq kakitijo, xuquje’ rech kach’ob’ ukojik ri chakub’alil jacha ri k’o pa le kemtaqanik k’o pa uwi’ le Amaq’ Iximulew ri’, rech taqim ya’ik uchuq’ab’ ri b’anow tzukno’jchak ri ch’ob’ow uwach tzijol ri’ xuquje’ ruk’ ri uq’atexik ri k’ayewal itzelal k’axk’olil ri’.
Pa le b’anow utz’apixik ri tijonem, chi la’ xk’oji wi le viceministro rech Antinarcóticos, Víctor Cruz, kuk le ajchomanel rech ri SECCATID, ri INACIF ruk’ ri USAC ri’. Pa le tz’apinem tzij ri’, eri q’atb’al tzij sib’alaj xkiya nim uq’ijol ri uopatanib’al ri uterne’xik ri tijonem ri’, ri utob’anik eta’mab’alil chi rij ri’ pa taq le tzukno’jchak xuquje’ ri chak pa taqawokajilal rech ya’el uchuq’ab’ ri ka
