Pa kopanik pa le Taqawokaj rech Taqanib’al pa Amaq’ ri’, eri q’atb’al tzij rech ri Ministerio rech Gobernación xkiya utzijol chi rij taq ri chajinem xuquje’ chi rij ri pwaq tojb’al chak chokonsab’al kikojom, pa le sib’alaj xkiya wi utzijol che xq’atataj nim uchuq’ab’il ri b’anow k’ax kamisanik xuquje’ xkiya ub’ixik chi rij taq ri k’ak’ ch’ob’ol chak kapatanexik rech ya’ik uchuq’ab’ ri Taqawokaj Ajchajin Tinamit (PNC) xuque’ ri Taqawokaj taq Tz’apib’al Ajpache’ ub’i’ (SP).

Eri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, xub’ij che ri b’anow k’ax kamisanik chech ri jujun taq 100 mil kajilab’al winaqilal are k’o pa 16.2, are la’ kub’ij che xq’atataj pa jun le retal rajilab’alil ri’ man junam ta ri’ ruk’ ri rajilab’al are chi’ xk’is le junab’ 2025 ri’. Xub’ij k’ut, pane’ b’a’ pa enero ri’ xaq’an jub’iq’ ri b’anow k’ax kamisanik jeri’ pa rachoch taq ri japache’ tz’apib’al ri xekam wi e julajuj chi e’ajchajin tinamit xuquje’ rumal ri’ xtaq ub’anik ri Korlim Ya’olchajinem pa Amaq’, pa le ik’ febrero xuquje’ pa marzo ri’ are chi’ sib’alaj xq’atataj uchuq’ab’il ri’. Xuquje’ xub’ij che are chi’ xq’ax le nimaq’ij rech Awas Chajim Q’ij pa le xaq’an uchuq’ab’ ri b’anow taq kamisanik, pane’ jeri’ xub’ij man k’ot jun ub’ixikil chi rij wari’ emu wari’ pa le amaq’ tinamit sib’alaj qajinaq b’a’ rajilab’al uchuq’ab’ ri b’anow k’ax ri’.

Xub’ij che ri b’anow taq kamisanik are la’ xb’antaj kumal ri narcotráfico,  kumal taq ri pandillas xuquje’ ri e kamisanelab’  jeri’ rumal ri b’anow taq ch’ojinik chi kuwach ri e’ajb’anol k’ax ri’ rumal uch’ojixik ri b’ano k’ayin awan kunb’al ri’. Xub’ij che ri PNC pa amaq’el xb’an ri puqtzukunem pa taq le wokka che ri keriqitaj wi ri molaj taq b’anol k’ax xuquje’ pa taq ri japache’ tz’apib’al winaq ri’, eri tzukunem q’alijsab’al ri’, xub’ij k’ut che k’o pa 70% ri b’anow kamisanik pa taq ri tinamit ri are taqom ub’anik kumal ri keriqitaj pa rachoch japache’.

Xuquje’ sib’alaj xuya utzijol che xqaj k’ut uchuq’ab’ ri toq’inik taq pwaq chi ke ri winaq, are rumal ri banow taq puqtzukunem xb’an pa le rachoch japache’ tz’apib’al ri’, chi la’ k’ut le riqom wi loq chom uwach taq awan jastaq kunb’al ri’. Xuquje’ chi rij taq xb’an wi kakojik ri k’ak’ wokaj e’ajchajinel pa rachoch japache’ tz’apib’al xuquje’ pa taq q’ateb’al xb’an pa le Korlim Ya’olchajinem pa taq tinamit rech ri amaq’ ri’.

Le Ministro xub’ij k’ut che ri uloq’ik taq ri jupuq chokonsa’n kech ri wokaj ajchajin tinamit rech ri PNC rech are la’ kakikoj pa le kaq’atexik ri nik’aj taq pandillas ri’. Xuquje’ xub’ij ri’ che xya’taj ub’ixik utzijol ri’ le puq jastaq chokonsa’n kab’an ri’ jacha’ uloq’ik taq ri b’insal ch’ich’ ub’i’ taq radiopatrullas xuquje’ ri kejach’ich’, ruk’ taq ri keb’ mil chi jastaq k’aqb’alil kaloq’ik rech kuya uchuq’ab’ kachokonsab’al ri ajchajinel pa taq rachoch japache’ tz’apib’al xuquje’ rech utz ub’anik ri k’ak’ taqanem chajinik pa rachoch taq ri japache’ tz’apib’al ri’.

Rumal ri’, le viceministro Administrativo, Felipe Sánchez, xuya ub’ixik ri ub’anikil ri sachb’al pwaq rech tojb’al jastaq chokonsa’n rumal le Ministerio rech Gobernación are kopan pa le 26.38 %, xuquje’ xub’ij k’ut che ri ch’ob’om chik kanimax ub’anik pa junab’ ri’ are pa le 97 % ri’. Pa 2025 ri’, eri taqawokajnem ri’ xkowon che ukojik ri’ are pa jun 95% ri’.

Pa le riqon ib’ xe’opan wi pa le wokaj ajtaqanib’al pa amaq’ xk’oji wi le viceministro rech Seguridad, Roberto Solórzano ri’; le viceministra rech Prevención, Mayda de León ri’; le k’amal b’e rech ri PNC, David Custodio Boteo ri’; xuquje’ ri k’amal b’e rech Rachoch Wokajil Japache’ Tz’apib’al ri’, Jorge López Dellachiessa ri’.