Eri uro’ riqonem ib’ rumal ri Comité rech Coordinación Conjunta (CCC) are qas xya utzijol pa le ub’ixikil ri k’isb’al xuquje’ pa le ya’ik ub’ixik xb’an pa le tz’apib’al uwach ri Proyecto Policía Comunitaria, Fase II, pa ub’anob’alil rech ri uq’atexik ri b’anow k’ax, pa le jamalil utz riqon ib’ xb’an kuk’ ri winaqilal, eri uk’amansaxik le b’iw b’ixik, le riqon ib’ kuk’ ri winaqilal xuquje’ ri utz kub’al kik’u’x ri winaqilal chi ke ri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC).
ERI tob’anem chi kuwach ri Iximulew, ri Japón ri Brasil are la’ xuya pa retalil rech xb’antaj le jun ub’anikil chajin tinamit pa 55 susbestaciones rech ri PNC, k’o pa oxlajuj chi uq’ab’ tinamit rech nimatinamit Iximulew. Kimik eri Departamento rech Coordinación rech Policía Comunitaria are ri kujach uwach ri ubanik ri chak, ri taqon chak, kutoq’ij ub’anik ri chak xuquje’ kub’an uterne’xik ujipixik ub’anik ri chak pa taq kachoch e’ajchajin tinamit pa rulewal amaq’ tinamit.
Ri q’atb’al tzij xek’oji
Le viceministro rech Seguridad, Roberto Solórzano, are xumaj ub’anik ri riqon ib’, pa le xub’ij wi che ri cholchak rech katob’anem e oxib’ amaq’ib’ are xuya pa retal rech xk’ub’ chik kik’u’x ri winaqilal chi ke ri wokajil chajin tinamit. “Eri winaqilal chanim are kakil chik chi ajtob’anel chike ri ajchajinel pa tinamit xuquje’ kakiko che are kachajin ri’”, xcha’.
“Eri uwi’ katijoxik ri eqa’lenelab’, are ya’tal uchuq’ab’ rumal le chomanem b’anom ruk’ le Japón, le Brasil, le Colombia, le Honduras, le Indonesia, kukub’isaj ub’anik chi kijujunal le eqa’lenel k’a pa le katijoxik k’a ktetijojtaj, kakich’ob’ le ub’anob’alil uq’atexik taq ri k’ax are le upatanib’al ri chajinem pa kiwi le winaqilal ri’”, xcha’ le viceministro Solórzano.
Rumal ri’, eri k’amal b’e ri PNC, David Custodio Boteo, xub’ij che ri ub’anikil are kaxux jun nim chakub’al xuquje’ ri winaqilal aj iximulew. “Eri chajinem tinamit are le kab’an pa le kemonchak kumal ri q’atb’al tzij kuk’ ri winaqilal”, xcha’.
Ri xkib’ij ri tob’anelab’
Eri Ken Kubokura, Rajchomanel chi’ le Agencia rech Cooperación Internacional rech ri Japón (JICA), xub’ij che ri kemonchak ri’ are ub’anom ya’ik uchuq’ab’ ri wokajil ajchajin tinamit, ri uq’atexik ri b’anow k’ax, ri ya’ik uchuq’ab’ rech kakub’ kik’u’x ri winaqilal che ri keriqitaj pa taq ri tajin upatanexik ri cholchak ri’.
“Kakub’ qak’u’x chi rij eta’manik, ri chak b’anom, ri utz b’anikil ri’ rech katerne’xik ya’ik uchuq’ab’ xuquje’ rech b’anik utzilem chi ke ri winaqilal pa Iximulew. Rech ri JICA ri’ are jun q’ijolal kachi’laxik ri nimachak ri’ kuk’ taq ri qakemon rech ri Agencia Brasileña rech Cooperación (ABC), eri Ministerio rech Gobernación (MINGOB) xuquje’ ri PNC”, xcha’ ri ken Kubokura.
Eri katob’anik ri amaq’ib’ ri’ kuk’am ri nim retal are chi’ kub’an taq ri chak pa amaq’el pa taq ri wokajil rech k’o utz ri kakipoq’saj pa amaq’el chi ke ri winaqilal. Are la’ ri nim qariyib’alil ruk’ upatanexik ri cholchak ri’, rech ya’ik uchuq’ab’ ri eta’mab’alib’al, rech b’ixik chak b’anom, rech utz ya’ik uchuq’ab’ ri chakub’al ri katob’anik rech katerne’xik pa suk’il ri chajinem pa Iximulew”; xcha’ ri k’amal b’e Custodio Boteo.
Ri chak b’anom
Eri xb’antaj uchakuxik pa le job’ junab’ rech tob’anem kumal e’urox amaq’ib’ sib’alaj kub’ij che e k’o 3,919 chi eqa’lenelab’ chech le reta’mab’alil uk’u’x na’ojib’al rech policía comunitaria, le sipanik loq 200 chi kejach’ich’ xuquje’ le ya’b’al tijonem rech ri policía comunitaria pa le runimal ri retal tijoninem pa le wokaj chajin tinamit. Xuquje’ le ujachik ri 68,117 no’jwujilal rech b’anow tijonik xuquje’ le 2,322 chakub’al rech no’b’anem ruk’ ri jastaq chakub’al.
Xuquje’ xb’an 125 chi b’anowem rech q’atenik k’ax kuk’ le 25,635 xuquje’ le 17chi riqon ib’ kumal ri k’amal b’e kemon winaqilal kuk’ ri ajchajin tinamit ri’. Eri riqonem ri’ are xub’an ri’ rech xkub’ kik’u’x ri winaqilal ri’, rech k’amik uwach ri utzijol chi rij ri k’ax kub’an ri itzelal winaq xuquje’ rech xya’ik uchuq’ab’ ri uq’atexik taq ri b’anow k’ax.
