Eri Amaq’ Iximulew xk’oji pa le riqon ib’ xb’an rumal Mecanismo mundial chi rij ri chak b’anom pa le ukojik ri no’jb’anem rech ri tzijolil xuquje’ tzijob’enem pa ub’anik ri chajinem pa taq amaqib’ xuquje’ ri utoq’xik ri qas nimam b’anom chak kumal taq ri Amaq’ib’ pa le ukojik ri no’jb’anem chakub’al rech ri tzijol xuquje’ ri tzijob’enem ri xchomaxik pa le riqonem ib’ pa rachoch ri Naciones Unidas (ONU), pa Nueva York, Estados Unidos ri’. Eri riqonem ri’ ke’umol ri Amaq’ib’ kariqom qib’ pa molajil rech ya’ik uchuq’ab’ ri tob’anem pa kemon pa uwachwulew xuquje’ rech qas pa suk’il nimantzij kapatanexik ri no’jb’anem chakub’al rech tzijol xuquje’ tzijob’enik (TIC) pa le uq’ijolil ri chajinem pa le keb’ amaq’ib’ ri’.
Eri pa ub’i’ le Amaq’ Iximulew xk’oji le viceministra rech Tecnología rech ri Ministerio rech Gobernación, Karen Ortiz, ri xk’oji pa le riqonem ib’ rech ri chak ri’. Pa le tzijob’em tzij, le nan nim patanel ri’ xuya ub’ixik le patan tajin ub’anik rumal ri amaq’ tinamit ri’ chi rij ri b’anow chakunem ri’ jacha ri jun nim uwach chak rech ub’anik jun kub’al k’u’x ri keme’uwachwuj ri’.
Pa le xub’ij, le Viceministra Ortiz sib’alaj xub’ij che “ri k’utunsaxik taq ri chak ri’ k’o nim upatanib’al rech kab’an pa taq ri Amaq’ib’ ri’ pa le ukojik taq ri kemechakub’al rech no’jb’anem tzijol ruk’ ri tzijob’enem”, are chi’ kilik che ri cholchak ri’ are kuya’o uchuq’ab’ ri wokajilal, ri kukowirsaj kiwach ri ajchakib’ ri rech katob’anik che ujaqik taq ri ub’e rech kakojik ri kemechakub’al ri’ rech chi ke konojel ri Amaq’ib’ ri ketatab’en pa kub’al k’u’x xuquje’ pa rutzilal ukojik ri kemechakub’al no’jb’anem ri’.
Ri kemon tob’anem
Pa riqonem ib’, eri ajtaqo’inelab’ ri’ sib’alaj xkib’an le rilik ri k’axk’olil petisam pa keme’uwachwuj, eri ukojik pa le ya’talil pa le keb’ amaq’ib’ pa le ciberespacio, eri b’anow kuwenta ri’ rech ya’ik uchuq’ab’il ri kub’alil chi kuxo’l ri Amaq’ib’ xuquje’ ri b’anow chak rech kato’ík uwach taq ri uk’olib’alil, rech ya’ik uchuq’ab’il ri chakub’al pa tinamit ri’ wexa’ k’o ri k’axk’olil kak’ulmataj pa keme’uwachwuj pa kaqiq’ (CSIRT) rech k’o kuq’i’o uwach ri’.
Le Viceministra ri’, xuquje’ sib’alaj xub’ij chi k’o nim upatanib’al rech ya’ik uwach le ciberdiplomacia, le kemon tob’anem kuk’ ri wokajilal ri amaq’ib’, pa wokajil k’o rajchoq’e xuquje’ pa le tijob’al rech chajin tinamit rech kak’iy uwach ri ya’talil rech tijonem rech ciberseguridad. Rumal ri’, sib’alaj xub’ij che ri ya’el uchuq’ab’ uwach kichakunik ri ajchak are sib’alaj rajawaxik rech kab’an le nim upatatanexik pa le ub’anob’alil keme’uwachwuj pa kaqiq’.
Ruk’ xk’oji ri’, eri Amaq’ Iximulew ri’ sib’alaj xukub’isaj ub’anik ri unimachak rech kab’an ri kemon tob’anem pa le keb’ amaq’ib’ xuquje’ rech kaya uchuq’ab’ ri kachakunik ri taqawokajil rech kab’an le kub’al k’u’x ciberespacio ri’, ri k’o kuq’i’o ri k’o uchuq’ab’, pa ub’anik ri chajinem pa tinamit ruk’ ri ub’anik ri kemechakub’al no’jb’anem pa amaq’ ri’.
