El jun k’ak’ wujil kukub’isaj usuk’ilal pa q’atb’al tzij ri kib’i’ kitzijol ri taq ali, taq ala, ak’alab’, ab’om alitom pa Iximulew.
Eri ucholajiil ri chakub’al ri’ rech ya’el uchuq’ab’ ri b’anob’alil ri chajinem, q’ateb’al k’ax xuquje’ rech ri chajib’al kato’ik taq ri ak’alab’, ab’om alitom pa uwi’ ri k’axk’olil, ri uwachib’al kik’aslemal ri Ak’alab’ e Taqal na ub’i’ (DPIME), ri kuya’o jun k’utb’al ruk’ Kiwach taq ri Ak’alab’, taq ali, taq ala xuquje’ e Q’apojil (NNA) rech Iximulew kuk’ ri winaqib’ naj ri kapetik e k’oji chi’, ri are 0 pa 17 kijunab’ ri’.
We wujil ri’ k’o retalil taq kojom rech kub’al k’u’x che ri q’alaj kojom, jacha ri Código QR, tzajom chi rij, ri are ya’talik rech kak’am rachib’al ri retal ri’ kumal taq ri Wokaj Rajchajinelab’ Tinamit (PNC), rumal ri Taqawokaj Japache’ Tz’apib’al xuquje’ kumal nik’aj chik taqawokaj rech ri Amaq’, rech ya’tal rilik pa uq’ij taq kitzijol xuquje’ ri ulom uwach rumal ri K’olib’al Chajib’al kib’i’al kitzijol Winaqib’ ub’i’ (RENAP).
Pa le nimalaj uk’utik ri we wujil ri’, ri k’amal b’e rech ri Amaq’ ri’, Bernardo Arévalo, xub’ij che konojel ri winaqil e’aj iximulew ri’ chi ya’tal ri toq’ab’ utzilem, loq’ab’al ib’ xuquje’ tz’aqat ri chajinem chi ke konojel taq e’ali taq e’ala kuk’ e q’apoj ab’om alitom, ri man keto’wik toq’ob’ chi ke. Xuquje’ xub’ij che we wujil ri’ k’o nimalaj upatan che uq’atexik ri b’anow k’ax k’ayewal chi ke. “Na’til b’a’ chaqe chi ke e waqib’ k’o jun ri’ kuriq k’ax k’ayewal chi re, ri taq e’ak’alab’ na”, xcha’.
Utoq’axik taq ri b’anow patan
Ri reqaxik ri wujil DPIME kumal taq ri ak’alab’ are rech kaq’atexik kab’an ta chik k’ax k’ayewal chi ke kumal e’itzel winaqib’; rech man kab’an taq k’ax on relaq’axik taq kitzijol tane’ on rech tane’ kek’ayix b’i pa kaq’ab’ e’itzel winaq; xuuje’ rech man k’ot jun itzel winaq kub’an kiwuj rech kalaxik tane’.
Xuquje’ are kukowirisaj ri nimalaj uchakuxik kb’an kumal taq ri wokaj e’ajchajil tinamit kuk’ nik’aj chik taqawokaj ri’ rech b’a’ pa aninaqil keriqitajik, rech chajin kato’ik rumal ri NNA, wexa’ tane’ kesachik, ri ke’esax b’i pa kaq’ab’ ri kitan tat, xuquje’ are wene’ keriqitaj pa k’axk’ayewal. Xuquje’ kuchuq’ab’irisaj ub’anik pa kub’al k’u’x ri utz kiwujilal taq ri ab’om alitim che ri ke’ok pa uq’ab’ utob’anik ri Amaq’.
Retab’al taq taqanik pa uwachulew
Ri jun chik b’anow nim uq’ij upatan che we wujil ri’ chi rij taq le ub’anik, rilik ri kub’al k’u’x chajim uwach ri’, kuya uq’ij le nima’q taq q’atb’al tzij rech ronojel ri uq’ij taqanik pa uwachulew are wari’: le ANSI/NIST, ANSI/INCITS xuquje’ le Wujib’al ISO, xuquje’ ri retalik taq kumal ri Organización rech Aviación Civil Internacional (OACI) ri’.
Ruk’ ri b’anow retalil uno’jib’al kub’al k’u’x rumal q’atb’al tzij ri ub’anikil taq kitzijol ri taq ali, taq ali, ri e q’apoj ab’om alitom, xuquje’ ri kuchuq’ab’irisaj kaq’atexik taq nik’aj molaj b’anol k’ax k’ayewal chi ke taq ri winaqib’ ri’.