Ri cholchak ri’ are kataqixik ub’anik wari’ kumal ri taqawokajilal xuquje’ kuk’ ri wokajil e k’o rajchoq’e rech kaq’atexik ri k’ax ruk’ ri k’ayin awan jastaq pa Iximulew.
Ri Ministerio rech Gobernación (Mingob) xuya ub’ixik b’anow chakunem tzijolil rech kakiq’atij kipwaq ri molaj b’anol k’ax, kakowirsax uchuq’ab’ kachajixik ri uk’ulb’a’til tinamit, rech kato’ik uwach ri jikom b’anow k’ay xuquje’rech ketob’anik ri wokaj e’ajb’anol jastaq pa le q’ateb’al k’ax, rech kariqik kaq’atexik ri k’ayin awam uwach jastaq pa Iximulew.
Eri cholchak ri’ are taqim ub’anik kumal ri kemon taqawokajil rech ri Amaq’ xuquje’ ri wokajil k’o ajchoq’e pa le b’anow tob’anik rech uq’atexik ri k’ayin awam jastaq, rech kato’ik ri jikom k’ayin jastaq poq’san chak xuquje’ rech uq’atexik ri molaj b’anol k’ax ri’.
Pa le b’anowem ri’ eri rajchajinelab’ ri División rech Puertos, Aeropuertos xuquje’ Puestos Fronterizos (DIPAFRONT) rech ri Wokajil Ajchajil Tinamit (PNC) xkiya’o ub’ixik jun ucholajil ri utzilal ri xkiriqo pa we oxib’ junab’ ri’ ixok’owinaq. Chi upam ri nimalaj utzil ya’talik, xq’alajin ub’ixik uk’utik ri k’olib’alil ub’e’al ri kojom rech ri k’ayin awam jastaq, rech kariqik ri ub’anik taq k’ayin awam kunb’al ri’ xuquje’ pa le ukojik uchuq’ab’ ri chajinem pa ri k’ulb’a’til amaq’ tinamit.
Eri Q’atb’al Tzij rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, xuk’am b’e pa we nimalaj chak ri’ xuquje’ xub’ij che ri uq’atxik elaq’ k’ayij are jun upatan ri chajinem pa we amaq’ tinamit. Xuquje’ xub’ij che we nimalaj taq chak ri’ are rech chajim ri k’ulb’a’til ri amaq’ tinamit, rech kachajixik ri utzilaj k’ayij uwa’lijsaxik pwaq, rech kesax uchuq’ab’ ri molaj taq b’anol k’ax ruk’ ri b’anow elaq’ k’ayij.
Eri nim patanel ri’ xuquje’ xub’ij che ri elaq’ k’ayij awam jastaq man xaq kub’an k’aqx che ri utzilaj k’ayij ri utzilaj chak, xane’ are rech kuya’o ri pwaq pa kaq’ab’ nik’aj molaj b’anol k’ax. Rumal k’u ri’, sib’alaj rajawaxik kab’an ri chak rech kaq’atexik ri elaq’ k’ayij ri’, rech katzalij chi loq ri pwaqil ri’ pa uq’ab’ ri q’atb’al txzij rech ri tinamit.
Pa le nimalaj chak ri’ xek’ji ri viceministro rech Antinarcóticos xuquje’ Seguridad Fronteriza, a Víctor Cruz; ri k’amal b’e rech ri Cámara rech Industria rech Iximulew (CIG), a Enrique Font; xuquje’ ri k’amal b’e rech ri DIPAFRONT, a Teddi Almazán, xuquje’ ri tob’anel k’amal b’e rech ri Ministerio Público (MP) xuquje’ ri ajchomanelab’ ri cámaras empresariales xuquje’ gremiales.
Ru’ ri b’anowem ri’, eri Ministerio rech Gobernación (Mingob) ri’ kraj kuya uchuq’ab’ ri tob’anem chi rij kumal ri q’atb’al tzij xuquje’ ri e’ajchoq’e taq wokaj rech kaq’atexik ri k’ax kab’anik, rech kaya uchuq’ab’ ri chajinem pa taq k’ulb’a’til rech tinamit xuquje’ rech kato’ uwach ri utzilaj k’ayij, uwach k’ut ri tob’anik rech kaq’atexik ri elaq’ k’ayij pa rulewal amaq’ tinamit.
