Pa San Benito, Petén, xjaqataj pa martes 14 rech julio eri k’ak’ wokom rachoch ri Estación 62-1 ruk’ ri Subestación 62-1-1 rech ri Wokajil Ajchajin Tinamit (PNC). Eri chak kakib’an ri ajchajin tinamit ri’ are k’o nim upatanib’al rech ya’ik uchuq’ab’ kiwach pa Amaq’, rech kajipixik kiwach ri wokajil chajin tinamit pa tinamit, jeri’ pa Santa Elena xuquje’ pa Flores.
Eri k’ak’ rachoch chajib’al ri’ are sib’alaj k’ak’ ub’antajik ri’ ri k’o chi upam nimaja rech kechomax wi ri winaqil kiriqom k’ax, rech kab’an ri kilonik xuquje’ ri kechajixik. Xuquje’, e k’o kewar wi chi upam, k’o kakikol wi ri k’aqb’alil, k’o ri kechakun wi, k’o ri kakich’aj wi ri katz’iyaq kijastaq, k’o ri kakimeq’isaj wi kib’aqil kik’ikel xuque’ k’o nik’aj nimaja chi upam rech kechomax wi ri winaqilal ri’.
Eri k’amal b’e Amaq’ Bernardo Arévalo, are xunab’ej rib’ che uk’amik ub’e ri ulanem tzij ri’, pa le sib’alaj xub’ij wi che katerne’x uya’ik uchuq’ab’ ub’anik ri yakon rachoch chajinem ri’ ri kak’oji wi k’ak’ taq uchakub’alil, ri nimaja ri’ k’o utz taq ujastaq uchakub’al kaloq’ik xuquje’ ri kek’oji wi ri k’ilaj pa chajinem winaqil ri’. “Eri rachoch chajinem ri’ are uchakunik ri’ rech kuchakuj ri nimachak ri k’amal b’e amaq’ ri’ rech ke’uchajij ri winaq e achalalil, eri uchajixik ri ulewalil ri’ are la’ jun kaloq’ab’anik ri qatinamit, are la’ jun chi ke ri kaloq’ab’anik ri k’ilaj uwach taq b’antajil tinamit”, xcha’.
Xub’ij ri’ eri k’ak’ rachoch chajinem are uwach ri jun chakunem rech ya’ik uchuq’ab’ ri wokajilal ri’. “Eri PNC are jun wokaj ri tajin kak’iyirik xuquje’ ri kopan pa taq tinamit ri’. Xaq xu’ wiri’ jun wokaj ajchajin tinamit kukoj ri k’ak’ uchakub’al ri’, ri k’o k’ak’ rachoch uk’olib’al ri utz chi re xuquje’ ri upwaq ukorte’l ech kutoq’ij ub’anik taq ri chakunem ri’ rech chajinik pa taq le junab’ ri’”, xcha’ ri k’amal b’e amaq’ tinamit.
Le Ministro are wa’ kub’ij
Eri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, sib’alaj xub’ij che ri k’ak’ rachoch chajinem ri’ are la’ rech kak’oji ri wokaj chajin tinamit chi kinaqaj ri winaqilal. Xuquje’ xub’ij che ri ya’olchajinem ri’ are la’ ri kichak kakib’an ri e’ajchajin tinamit, ruk’ ri kichak ri k’o kakichomaj, e k’o ri winaqil kakichomaj ri b’iw ub’ixik kakib’an chi ke ri’ rech pa wokajil chajin tinamit.
“Eri chajinem ri’ man xaq ta ri’ kub’an ri chak chi rij tane’ ri jun tz’ib’an chak. Eri chajinem ri’ are la’ kakib’ano pa uxo’l taq nimab’e pa tinamit, rech kakib’an ri chajinem pa nimab’e, rech kakita’o ri kakib’ij ri winaq, rech kakib’an rilik ri k’axk’onem, rech pa aninaqil kakiyak kib’ pa aninaqil xuquje’ rech kek’oji pa amaq’el chi la’, xuquje’ are chi’ we esan rachib’al chajinem, wexa’ maj jun winaq tane’ k’o ri kub’ij xuquje’ we maj jun winaq utz kurilo ri’”, xcha’ le ministro Villeda.
Xuquje’ ei taqawokajnel rech ri Ya’olchajinem pa Amaq’ xub’ij chi ke rajtaqanel ri wokaj chajin tinamit rech chakiterne’j ub’anik ri suk’uman b’anik chak, ri ula’wachexik xuquje’ rech chakik’umaj ri rachoch taq ajchajin tinamit. “Xaq maqaqil b’a’ we ri qajchajinelab’ kakitij ri k’ax che pa le chajinem ri’ we man are taj ri kakichakuj”.
Eri David Custodio Boteo, k’amal b’e rech ri PNC, sib’alaj xub’ij che ri rachoch chajinem ri’ are ri’ le rilik jun wokaj chajinel pa tinamit ri tajin kak’iyirik, ri kub’an k’ak’ uwach xuquje’ ri k’o kowilaj suk’ uchak kub’ano pa chuwe’q kab’ij, ri man kujech’ ta ub’e kub’ano rech pa suk’ilal kachajin pa tinamit winaqil ri’. “Eri jujun taq chakunem ri’ are la’ xtaq ub’anik rech b’anik toq’ob’ utzilem che ri wokajilal ri k’o jun nim jastaq pwaqil kumaj ri’ pa le ya’olchajinem xuquje’ pa le ukowirsaxik uwach ri ub’anikil ri jun nimanel wokaj chajin tinamit ri’ pa saqilal xuquje’ ruk’ no’jchakub’al ri’” xcha’.
“Eri chakunem ri’ are kuk’am jun nim retalil pa le ub’anik unimaq’ij ri wokaj juk’al b’elejeb’ uwach ri’ pa le PNC. Eri jujun q’axeb’al nimaq’ij ri’ are la’ jun nim jamaril rech kuloq’aj qitzijil ri’, rech kaqetaj ri b’e qab’e qab’anom ri k’ak’ qachak rech kaqeterne’j ub’anik wari’ pa le wokaj chajin tinamit ri sib’alaj ajno’jchakunel, ri k’ak’ uwach xuquje’ ri sib’alaj utz ub’anikil”, xcha’ ri k’amal b’e Custodio Boteo.
Pa tinamit ri’ e k’o 64 chi rachoch chajinem tianmit kojom, e chi ke k’o comisarías, estaciones xuquje’ subestaciones, pa le k’ak’ taqanem pa taqawokajil ri’. Eri b’anow tijowchuq’ab’ cghak ri’ are la’ k’o nim taq utzilem ub’anom pa le ya’ik uchuq’ab’ ri wokajilal ri’ xuquje’ ri chajinem winaqilal pa rulewal amaq’ tinamit.