K’ak’ taq ajchajil tinamit ruk’ k’ak’ kichomanik ri ajchajinel, ri kerayinik che patanijik ri winaqilal xuquje’ jikom kib’antajik rech kechajin pa Amaq’ Iximulew
Ruk’ b’isonem, xib’ib’ik, uto’ik kumal ri qachalal, xuquje’ jun rayib’al tz’aqatib’al ub’anik, ri kiwach e 3 mil Ajtijoxel ajchajinelab’ ri ri kikiya ub’i’ uwach ri Ukak’al Wajxaqlajuj (58) Molaj ri xek’oji pa Tijiob’al rech ri Chajil Tinamit (PNC) “Dr. Carlos Vinicio Gómez Ruíz” ri’.
Achijab’ xuquje’ ixoqib’ ri xkik’ut ukowilal kik’u’x, kiya’om kitzij ruk’ ri nimalaj kichuq’ab’ pa jujunal reta’maxik b’anik kichak, pa ch’ob’oj chak xtijoxik xuquje’ pa q’ij xb’an tijob’enik ri ya’om rumal ri K’amal B’e Tijonem rech xetijoxik ri K’ak’ Ajchajinelab’, pa reqale’n ri Subdirección General rech Estudios xuquje’ Doctrina (SGED) ri’.
Pa jub’iq’ q’ij chik rech ke’ok pa ri molaj ajchajin tinamit, ri alí Jeimy Milian, tijoxel ajchajinel petinaq pa Tz’alam Ja’ (Salamá), Baja Verapaz, xub’ij chi aretaq ak’al na kraj ko’k che ajchajil tinamit, xuquje’ aretaq xuta ri utzijol chi xcha’ik, xoq’ rumal ri xki’kotik. “Aretaq xinok pa ri Tijob’al rech PNC, xinwilo che ri nimalaj nuwichk’amj are wa’ xux qastzij”, xub’ij.
Xuquje’ ri a Edin Marroquín, tijoxel ajchajinel, xub’ij che ri rokem pa ri Tijob’al rech chajinelab’ xuch’aplej jun k’ak’ uk’aslemal. “Ukojik ri tz’iyaqib’al ri PNC, kux jun nimalal, xuquje’ emuwa’ jun ya’talik rech junalik kinya’ ronojel ri nuchuq’ab’”, xub’ij.
Ri kichak we k’ak’ taq ajchajinelab’ ri’ k’o nimalaj upatan rech kuya’ uchuq’ab’ ri Q’atb’al Tzij pa ronojel ri amaq’, xuquje’ pa ri ub’e’al ri chak no’jib’al xuquje’ ri cholchak puqchajinem rech uq’atexik ri b’anow k’ax, uchajixik ri winaqil xuquje’ ri uq’atexik uchupik ri b’anow k’ax.
Ri eta’mab’al rech chajinelab’ xch’ob’ik
Ri tijoxelab’ rech chajinel xikik’owisaj jalajoj taq k’otb’al chi’aj rech no’jib’al, chakub’al xuquje’ ch’akulal pa we lajuj ik’ rech tijonïk pa le Tijob’al rech ri zona 6 pa Nimatinamit; pa ri Extensión Regional rech Occidente, pa le tinamit rech Chinab’jul (Huehuetenango); xuquje’ pa le Extensión Regional rech Oriente, Cuilapa, Santa Rosa ri’.
Chupam ri taq no’jib’al rech chajinik xuquje’ ri kowilal rech chomab’al ri xux k’oxob’al rech uk’iyisaxik ri ketamab’al ri chajinelab’ pa chuwe’q kab’ij, are taq wa’ ri kakib’ano:
K’aqb’alil ruk’ k’aqonik
We tijonïk ri’ kab’an pa ri k’aqb’al rech ri Tijob’al rech ri PNC, rech kakowirisaj ri no’jib’al xuquje’ rech kak’iyisax ri ketamab’al ri tijoxelab’ rech chajinel chi rij ri patanixik ruk’ suk’il, tz’aqatil xuquje’ jikomal rech ri k’aqb’al q’aq’.
Xuquje’ kaketa’maj chi k’o nim upatanib’al ri ujorob’axik ri k’uxlaj, ri utzijoxik ri b’eyal rech chakub’al xuquje’ ri uchomaxik ri utz taq no’jib’al are taq k’o pa k’axk’olil on pa k’ax taq q’ij k’olem.
Uto’ik rib’ ri winaq
Ri tijoxelab’ rech chajinel kak’iyisaj etamab’al rech kakikoj jikil taq no’jib’al rech uq’atexik jun b’anol k’ax, xuquje’ rech uchapanik xuquje’ uq’ilb’exik jun k’axk’olil ri kuya jun xib’inïk che ri jikomal pa ri tinamit.
We taq no’jb’anikil rech to’b’al ib’ are kakib’an ri ajchajinelab’ rech ri wokajil chajin tinamit rech kakib’an junuch’ob’ik pa aniinaqil xuquje’ pa taq ri k’axk’olil, ri xib’ib’anik ri’. Nab’e b’a’ are kechajixik ri winaqilal xuquje’ ri juntir ri utz ya’tilik q’ij chi ke ri winaqilal ri’.
Muxinik
Ri kikotz’ijal jujun taq ub’anik ri muxinik are kuya’o nim uch’ijirik chi ke ri ajtijoxelab’ rech chajin tinamit, uchuq’ab’ pa taq kiq’ab’, kiteleb’, kaqan, unojimik ri kib’aqil, rech usuk’ub’axik usik’il ri kich’akul rech kakitz’apij kib’ chi uach ri k’axk’olil kak’ulmataj chi upam ri ja’.
Xuquje rech keb’e ri ajchajinelab’ rech ke’ilonik pa aninaqil pa taq ri ch’ujirinaq wi ri ja’ rech kekito’o wi ri winaq on ri kachi’l che e k’o pa nimak’ax.
Ujikitajik ri ch’akulaj
We chak re k’olob’al ch’akulaj kuya utzilal che ri kichuq’ab’, ri ropanik kiwach xuquje’ ri kichomanik chi kib’il kib’ ri ajtijoxelab’ e’ajchajil tinamit, kub’an suk’manik, k’aslemal ch’akulal xuquje’ uk’amik taq suk’ b’antajik rech utz k’aslemal ri’.
Xuquje’, kaya’ ub’ixik ri suk’ ukojik ri ch’ich’ re k’olib’al ch’akulaj rech kurik uch’uq’ab’ xuquje’ rech kukoj ri uchomanik uk’aslem ri kich’akulal ri ajtijoxel ajchajil tinamit, ri kuya jun nim utz uk’iyem che ri uk’aslemal ri winaq.
Ukowirisaxik taq nojib’al, ri utz b’antajik
Ri kicholb’inem chajinelab’ kuya jun nim utz tikirib’al rech ri k’iyirisanik rech taq etab’al, eta’manik xuquje’ uno’jimik kichuq’ab’ ri ajtijoxelab’ e ajchajil tinamit. Xuquje’, ketob’anik rech kakib’an ri suk’ilal, ri rajawaxik k’utb’alil, xuquje’ kech’ob’onik chi kijujunal pa ri k’aslemal reta’mab’alil chajinem tinamit.
Chi rij taq ri ub’anonik pa chi’aj kumal ri ajtijoxelab’ e’ajchajinel xuquje’ kumal ri ajtaqanel ri’ rech taq ri jalajoj rachoch taq ri Tijob’al rech ri PNC.
Ri jujun taq tzij che kab’ixik kuya uchuq’ab’ anima’ xuquje’ ukowil k’u’x chike ri ajtijoxelab’ e’ajchajin tinamit pa le katijoxik, jeri’ rech kub’an ri’ eta’man taq ru suk’ilaj no’jib’al xuquej’ ri utz b’antajik che ri k’o pa le nimalaj chajinik tinamit.
