Eri rajtaqanelab’ ri chajinem xuquje’ ri suk’umal q’atb’al tzij tajin kakikoj k’i taq b’anob’al rech kaq’atexik reliq’ixik taq ri kejach’ich’ pa tinamit Iximulew; ri kaya uchuq’ab’ ri katzukuxik rech kaq’atexik ri molaj taq e’ajb’anol itzelal che k’o pa taq b’anob’al ri’.
Ruk’ kito’ik ri k’amal b’e rech le Ministerio rech Gobernación (Mingob), ri Ministerio Público (MP), ri Wokajil Ajchajil Tinamit (PNC), ri Sistema Penitenciario (SP) xuquje’ ri Wokaj Rajch’ojil ri Amaq’ Iximulew, kib’an jun nima chomanem ruk’ rech keq’atexik kechapik nik’aj elaq’omab’ chi ke ri winaq che keb’in chi rij kejach’ich’ (motocicleta ri’).
Pa le riqb’al ib’, ri q’atb’al tzij e k’amal b’e xetzijon chi rij ri b’anob’al k’ax rech elaq’ che kab’an chi ke ri winaq che keb’in chi rij kejach’ich’. Xuquje’, xkik’ut jun reta’maxik ri k’ax xk’ulmatajik pa ri nab’e waqib’ ik’ rech ri junab’ 2026. Ri k’amal b’e xkiq’alajisaj che xqaj uwi b’anik ri elaq’ pa mayo ruk’ 17.61% ri’ xuquje’ pa junio ruk’ 14.78% ri’.
Pa le b’anob’alil rech keto’n che uq’atexik we k’ax ri’, xkib’ij che sib’alaj xkito’ ri junam chak b’antajinaq kumal ri ajchajil tinamit xuquje’ kuk’ rajch’ojil ri Amaq’ Iximulew, jacha’ ri b’anob’al «Semáforo Seguro», xuquje’ ri tzukunem b’anom pa k’i k’olib’al rech ri nimalaj tinamit pa ri ramajil q’ij che are chi’ sib’alaj k’i ri ch’ich’ keb’inik. Ri k’amal b’e xuquje’ xkib’ij che k’o nimalaj upatan ukojik uchuq’ab’ ri to’ob’al kuk’ jalajoj taq amaq’ tinamit rech keq’atexik ri molaj winaq keb’anow ri b’anob’al k’ax ri’.
Kiloq’axej uwach taq molaj b’anol k’ax
Ri q’atb’al tzij xkik’ut ri uchak patan pa uwi’ ri tzukunem, jachike ri kitzelik winaq xuquje’ kiloq’axej uwach taq molaj ajb’anol itzelal ri kechakun pa jalajoj taq k’olib’al rech ri tinamit Iximulew. Xuquje’ ri ucholajil ri uchak patan rech tajin rilik katzukuxik, urilik ri nik’aj k’olib’alil, rech keta’max ri k’olib’al ri sib’alaj k’o wi ri k’ax chi upam xuquje’ kutak’ab’ej ri tob’anik rech chajinem pa taq ri k’olib’alil jawje’ ri itzelal kuya wi nim uchuq’ab’ k’ax chi ke ri winaq ri’.
Xuquje’ xub’ij ri utzilaj kitob’anik ri PNC, ruk’ kichapik e 30 chi winaq ri e k’o chi kixo’l pa 8 molaj eleq’omab’ ri kakib’an elaq’ chi rij taq ri kejach’ich’ kib’i’ (motoladrones).
Kukowirisax ri chajinem pa taq b’e
Pa taq le qʼij petinaq kach’aplej jun kʼakʼ nimalaj chak rech kachobʼik kukʼ ri ajchajil tinamit, rech kakib’an ri chajinïk chi rij taq ri kejachʼichʼ, kʼo kiwach pa taq ri nimabʼe rech ri nimatinamit rech ma kaban ta ri e laqʼanik xuqujeʼ rech kanukʼubʼax anim kachomanik uq’atexik ubʼanik kʼax kabʼanatajik.
Rukʼ we taq chak riʼ, kachuq’ab’irisax ri komon chak rech ri nima ub’anik taq cholchak, utzalaj uchomaxik ri puqtzukunem pa komon, rech k’o ri uchukʼabʼil ri chajin tinamit, ri tzukunem chak, rech uq’atexik bʼanow kʼax, ri uqʼalik uchuq’ab’ ri kʼax xuqujeʼ ri utobʼanik ri uwokajil rech chajinïk rech kaqasax kichoqʼabʼ ri molaj winaq kʼo kiwach rukʼ ri b’anow elaqʼanik taq kejachʼichʼ, xuqujeʼ rech kaqasax uchuq’ab’ ri kʼaxkʼolil chi ke ri winaq e’aj iximulew ri’.
Pa ri chʼobʼonik xuxolixik ri viceministro rech Chajinïk Roberto Solórzano, rachbʼil ri viceministro rech Uqʼatexik Awän Kunabʼal (Antinarcótico) Víctor Cruz. Xuqujeʼ xeʼopanik ri ajchakibʼ rech MP, ri Ajchajil Amaqʼ (Ejército), ri SP xuqujeʼ ri PNC.
